Kâbus gibi Bir Gün
Fransa'da 1906 yılının mart ayında, bir kömür madeninde çalışanlar garip bir koku aldı. Tahriş edici, zehirli bir koku. Tünellerin derinliklerinden süzülüyordu.
Maden ciddi boyutlardaydı. Birden fazla kasabanın altına uzanıyor, binlerce işçi aynı anda çalışıyordu. Neyse ki herkes alarma geçti, değil mi? Hayır. Çalışmaya devam ettiler.
9 Mart günü, Courrières madeninin en derin noktalarında bir kıvılcım çaktı. Belki bir lamba, belki bir patlayıcı. Kesin olan tek şey, kömür tozunun tutuşması ve günlerdir kayalardan sızan zehirli gazın alevlerle buluşmasıydı.
Madenciler kuyuyu kapatmaya çalıştı. Ateşi boğacaklarını umdular. Olmadı.
Yeryüzünü Sarsan Patlama
Ertesi sabah, yaklaşık 15 saat sonra, beklenen kaçınılmaz son geldi. Biriken gaz sonunda tutuştu. Patlamanın gücü yeryüzündekileri öldürdü, üstündeki binaları yıktı. Molozlar tünellerden fırlayarak mermi gibi dağıldı.
Yaklaşık 500 madenci kaçabildi. Çoğu ağır yanıklarla. Kurtarma çalışmaları intihardı — 40 kişilik bir ekip, bir şaft çöktüğünde hayatını kaybetti. Sonunda maden sahipleri kuyuları kapatmaya karar verdi. Yangının yayılmasını önlemek için mi, yoksa kömür rezervlerini korumak için mi? Bu tartışma o zaman da yapıldı, tarihçiler hâlâ tartışıyor.
Resmi ölü sayısı: 1.099. O dönem Avrupa'nın en büyük maden kazası.
Herkes işin bittiğini düşündü.
Ama Hâlâ Hayattaydılar
İşte hikâyenin beni her seferinde şaşırtan kısmı.
Patlamadan yaklaşık üç hafta sonra, ceset toplama ekipleri bir şey duydu. Ses. İnsan sesi.
13 madenciyi buldular. Bir arada, bitkin düşmüş halde. O günkü gazetelerin yazdığına göre, "feci zayıflamışlardı."
Üç hafta. Tam karanlıkta. Tek gıdaları yulaf, maden direklerinin kabukları ve... çürümekte olan at etleri. Evet, aşağıda mahsur kalan atlar da vardı. Ölümle yüz yüze geldiğinde insanın verdiği kararlar, normal zamanlarda hayal bile edilemez.
Kurtarma ekibinin neler hissettiğini düşünün. Sanki hortlaklarla karşılaşmışlardı.
Ama bir dakika — uzmanlar daha sonra tahmin ettiler ki, yaklaşık 150 kişi daha felaketten sonra günlerce sağ kalmış. Bulunamadılar. Bir grup, 1 Nisan'da bulunmalarından bir gün önce ölmüştü. Bunu düşünün.
Ölmeyi Reddeden Adam
Sonra Auguste Berthou var.
4 Nisan'da, patlamadan yaklaşık bir ay sonra, ekipler yüzeyden 300 metre derinlikte tek bir insan buldu. Canlı.
Berthou 26 gün dayanmıştı. Yirmi altı gün. Mutlak karanlıkta. Ölü iş arkadaşlarının üzerinde bıraktığı ekmek, kahve ve brendiyle. Soğuğa karşı onların giysilerine sarınarak.
En zor anında, acısına son vermek için bir balta aramış. Bulamamış.
Ve nefes almaya devam etmiş. Umudunu korumuş.
Onu bulduklarında, kendi ayakları üzerinde yürüyerek o mezarı terk etti.
Bu Hikâye Bana Ne Düşündürüyor
Berthou'yu sık sık düşünürüm. Fiziksel hayatta kalmayı bir yana bırakın — ama o psikolojik savaşı. Mutlak karanlıkta geçen geceleri, kimsenin hâlâ kendilerini arayıp aramadığını bilemeden. Mantıken devam etmenin hiçbir nedeni olmadığında, yine de devam etmeyi seçtiği o anı.
İnsanın, dünya ondan vazgeçmiş gibi görünürken bile pes etmeyi reddetmesinde derin bir şey var.
Tragedyayı görmezden gelelim demiyorum. Binin üzerinde insan öldü. Uyarı işaretleri dikkate alınsaydı veya kurtarma çalışmaları daha hızlı olsaydı, birçoğu belki yaşayabilirdi. O dönem Paris gazeteleri maden sahiplerini ihmalle suçladı. O öfke son derece haklıydı. Her "mucizevi hayatta kalma" hikâyesinin arkasında, şanslı olamayan yüzlerce insan olduğunu hatırlatması açısından önemli.
Ama insanoğlunun görünüşte imkânsızı kaldırabileceği gerçeğinde de bir şeyler var. Umudun, tam karanlıkta bile ayakta tutabileceği bir şeyler.
Augusto Berthou, dünyanın onun için güneşin bir kez daha doğmayacağını düşündüğü 26 günün ardından, 4 Nisan 1906'da gün ışığına çıktı.
Bazen hayatta kalmak, kendi başına bir mucize.