Kemikleri Yanlış Yerde Bulunan Canlılar: Garip Bir Evrim Hikâyesi

Hayvanların vücudu hakkında bildiğiniz her şeyi ters çevirin: kemikleriniz aslında derinin içinde başladı.

Evet, kulağa tuhaf geliyor. Ama 475 milyon yıl öncesine bakılırsa, ilk omurgalı hayvanlar cendereli bir zırha sahipti. Bu zırh deri içine gömülüydü. Karapaksı iskeletlerini daha sonra geliştirdiler. İnanması güç, ama böyle bir şey vardı.

Bugüne hızlı seksek atıyoruz, bu garip evrim numarası hayvanlar arasında tekrar tekrar ortaya çıkıyor. Özellikle sürüngenler bunu çok sever. Balıklar buna sahip. Timsahlar buna sahip. Kaplumbağalar buna sahip. Hatta bazı dinozorlar da vardı.

Fakat yüzyıllarca hiç kimse bunun neden olduğunu anlayamamıştı. İşte bu noktada yeni bir araştırma devreye girdi.

320 Milyon Yıllık Bir Dedektif Çalışması

Bilim insanlarından oluşan bir ekip bulgularını Linnean Society'nin Biyoloji Dergisi'nde yayınladı. Özünde evrim dedektifi gibi davranıyorlardı. Osteodermi adlı bu deri kemikleri neden farklı kertenkele ailelerinde birer birer ortaya çıkıyor, bunu çözmek istiyorlardı.

Şöyle düşünün: bir suç sahnesi inceliyorsunuz ama yüzlerce şahit bulunuyor, her biri hikâyenin farklı bir parçasını görmüş. Evrim bilimciler işte bunu yapıyor. Fosillere bakıyor, yaşayan hayvanları inceliyor, milyonlarca yıl öncesinde ne olduğunu tahmin ediyorlar.

Bu araştırmada "şahitler" 643 farklı kertenkele türüydü. Canlı olanları da, ölmüş olanları da. Hangi türlerin bu kemik levhalarına sahip olduğunu, hangilerinin olmadığını inceleyerek, araştırmacılar bu yapıların evrim ağacını çizdiler.

Büyük Şok: Miras Değildi

İşte beklenmedik twist: çoğu kertenkele bu zırhı eski bir atadan miras almamıştı. Farklı şubeler halinde, birbirinden bağımsız, bunu defalarca kendi başlarına geliştirmişti.

Bugün ostodermisi olan kertenkele gruplarının çoğu bunu Geç Jura ve Erken Kretase dönemlerinde kazandı. Brachiosaurus'lar ve Stegosaurus'lar dünyada gezinirken. İklim kaotik haldeydi, ekosistemler değişiyordu. Kemik levhaları büyütmek iyi bir hayatta kalma stratejisine dönüştü. Koruma sağlıyorlardı herhalde. Su kaybı engelliyorlardı. Yeni yaşam alanlarına uyum sağlıyorlardı.

Sonrasında çoğu kertenkele ailesi onu elinde tuttu. Zırhı bir kere aldıktan sonra bırakmak zor oluyor.

Ama bir grup beklenmedik bir şey yaptı.

Kimsenin Tahmin Etmediği Geri Dönüş

Monitor kertenkeleleri — Australyalılar onlara goanna der — çılgın derecede ilginçler. Çünkü atalarının ostodermisini bir zamanlar kaybetmiş olması. Muhtemelen çevik av avladıkları için hafif olmayı tercih ettiler. Daha az ağırlık, daha fazla hız.

Bu noktaya kadar normal. Şeyler evrim geçiriyor, bazıları kaybolüyor.

Ama sonra inanılmaz bir şey oldu: monitor kertenkeleleri 20 milyon yıl öncesinde Avustralya'ya göç ettiklerinde, zırhlarını geri büyüttüler.

Farklı bir tür armor değil bundan bahsediyorum. Milyonlar yıl öncesinde terk ettikleri aynı deri kemiklerini. Ve bunu özellikle Miyosen döneminde yaptılar, Avustralya daha kuru ve sert bir yer haline gelirken.

Bu Dollo Yasası'na aykırı. Bu çok eski bir kural: evrim karmaşık bir özelliği kaybetmedikten sonra, asla geri getiremez. Tek yönlü bir yol olması gerekir. Evrim "geri al" düğmesine sahip değildir.

Fakat en azından bazen sahip görünüyor.

Neden Önemli

Bu keşif 1900'lerin başından beri devam eden bir tartışmaya son verdi. O zamanlar bilim insanları tüm ostodermislerin eski bir atadan geldiğini düşünüyordu. Sonra farklı grupların bağımsız olarak geliştirdiğini düşündüler. Ama hangi hikâyenin doğru olduğunu kanıtlayamıyorlardı.

Şimdi biliyoruz: ikinci hikâye doğru. Çoklu evrim, çok sefer.

En güzel kısım bu araştırmanın mümkün olmasının sebebi: elimizde hem eski fosiller hem de modern bilgisayarlar var. Araştırmacılar fosil kanıtlarını alıp, binlerce farklı evrim senaryosunu aynı anda test edebiliyorlar. Elli yıl önceki paleontologlar bunu yapabilmek istedikleri halde yapamamışlardı.

Eski mektep dedektiflik ile yeni çağ teknolojisinin mükemmel kombinasyonu.

Daha Geniş Perspektif

Bu keşif bana niçin evrim bu kadar büyüleyici olduğunu hatırlatıyor. Sabit bir tasarım değil. Özelliklerin tahmin edilebilir yollar takip ettiği bir sistem değil. Dağınık, şaşırtıcı, ve canlıların sorunlarına yaratıcı çözümler bulduğu bir sanat.

Kertenkeleler gerektiğinde zırh büyüttüler. Gerekli olmadığında kaybettiler. Değişen koşullar yüzünden tekrar büyüttüler. Bu evrimde bir hata değil. Bu özelliği. Yaşam esnek. Uyum sağlıyor. Bazen aynı yoldan iki defa geçiyor.

Yüzleri milyon yıl öncesine dokunan kanıtları bir araya getirmek için emek harcayan bilim insanları sayesinde, sonunda bu hikâyenin nasıl geliştiğini anlıyoruz.

Bence harika bir şey.