Czasem wszechświat lubi nas zaskakiwać — nawet tuż za rogiem.
Niedawno astronomowie ogłosili coś, co mocno mnie zaniepokoiło. Znaleźli cztery białe karły kręcące się w naszym kosmicznym sąsiedztwie — wszystkie w odległości zaledwie 65 lat świetlnych od Ziemi. To jak mówienie, że ktoś mieszka trzy przecznice dalej. Blisko, prawda?
Problem w tym, że te gwiazdy były ukryte na widoku przez cały czas.
Jak gwiazdy potrafią się schować
Każdy z tych białych karłów ma towarzysza — czerwonego karła. Czerwone karły to takie małe, chłodne, ale zaskakująco wytrzymałe gwiazdy. I co kluczowe — świecą o wiele jaśniej niż białe karły w widzialnym świetle.
Wyobraź sobie, że stoisz na dachu i próbujesz zobaczyć żarówkę LED obok reflektora scenicznego. Reflektor cię oślepia, a LED-y po prostu nie widać. Tak właśnie było z tymi białymi karłami. Astronomowie patrzyli przez teleskopy, widzieli czerwone karły i uznawali sprawę za zamkniętą.
Doktor Mairi O'Brien z Uniwersytetu Warwick powiedziała to pięknie: „To przypomnienie, że nawet w naszym własnym kosmicznym sąsiedztwie możemy wciąż znajdować niespodzianki, jeśli tylko patrzymy w odpowiedni sposób i na odpowiednich falach."
Rzeczywiście — spędziliśmy dekady na mapowaniu gwiazd wokół Słońca, a mimo to cztery z nich ukrywały się tuż przed naszym nosem.
Ten dziwny chód
Skąd więc naukowcy wiedzieli, że coś tam jest?
Zauważyli, że widoczne czerwone karły zachowują się dziwnie. Zamiast stać w miejscu, delikatnie kołyszą się — to przybliżają się do nas, to się oddalają. W rytmiczny sposób.
Dzieje się tak, gdy niewidoczny ale masywny obiekt ciągnie gwiazdę podczas wspólnej orbity. Pamiętasz ten obrazek, gdy właściciel psa jest lekkko ciągnięty do przodu, gdy jego energiczny pupil biega w kółko? Dokładnie o to chodzi. Ten minimalny ruch zdradził obecność białych karłów.
Dwadzieścia siedem lat czekania
Jeden z tych układów — nazwany G 203-47 — jest szczególnie intrygujący. Leży zaledwie 25 lat świetlnych od nas i ukrywał swoją tajemnicę przez 27 długich lat po tym, jak astronomowie po raz pierwszy wykryli jego kołysanie.
Dwadzieścia siedem lat! Dla niektórych naukowców to cała kariera.
A G 203-47 jest jeszcze bardziej fascynujący, bo oficjalnie stał się dziewiątym najbliższym białym karłem od Słońca.
I jest dziwny. Naprawdę dziwny.
Gwiazdy, które łamią zasady
Zazwyczaj, gdy dwie gwiazdy krążą blisko siebie, dochodzi do czegoś, co nazywamy „sprzężeniem pływowym". To wtedy grawitacja sprawia, że obie gwiazdy obracają się wokół własnej osi z taką samą prędkością, z jaką orbitują wokół siebie. Dokładnie tak jak Księżyc — zawsze pokazuje nam tę samą stronę.
W układzie G 203-47 czerwony karzeł okrąża swojego białego karła w nieco less than 15 dni. Logika podpowiada, że powinien się też tak szybko obracać wokół siebie. Tymczasem jeden pełny obrót zajmuje mu ponad 100 dni.
To zdecydowanie za wolno. Gwiazda zachowuje się jak ktoś, kto jedzie na niedzielny spacer, podczas gdy powinna wirować jak łyżwiarka figurowa.
Doktor David Wilson z Uniwersytetu Colorado Boulder tłumaczy, że to sugeruje inną historię tych gwiazd. Niektóre układy podwójne prawdopodobnie przeszły przez intensywne, długie interakcje na wczesnym etapie, które je ze sobą związały. Ale inne — jak G 203-47 — miały za sobą łagodniejsze, krótsze spotkania, które pozostawiły je niezsynchronizowane.
Co z tego wynika?
Po pierwsze, te odkrycia pozwalają naukowcom zaktualizować liczbę białych karłów w naszym lokalnym sąsiedztwie. Modele teoretyczne przewidywały, że w odległości 65 lat świetlnych od Ziemi powinno być około 4-5 takich bliskich układów biały karzeł — czerwony karzeł.
Naukowcy znaleźli dokładnie cztery. Miłe potwierdzenie naszych modeli — ale jednocześnie otwiera nowe pytania o to, jak takie układy powstają i ewoluują.
Polowanie trwa
A teraz co mnie naprawdę zaciekawiło: naukowcy szacują, że zaledwie 30 procent pobliskich czerwonych karłów zostało do tej pory porządnie sprawdzonych pod kątem ukrytych towarzyszy w postaci białych karłów. I podejrzewają, że gdzieś tam może się czaić jeszcze 9-10 podobnych układów podwójnych.
Sporo gwiazd, które jeszcze nie poznały naszej uwagi.
Profesor Pier-Emmanuel Tremblay z Uniwersytetu Warwick powiedział to trafnie: „Gdybyśmy skierowali więcej wysiłku na obserwacje czerwonych karłów, być może znajdziemy więcej takich niespodzianek."
To daje do myślenia, prawda? Co jeszcze może się tam czaić, tuż poza granicami naszych obecnych metod wykrywania?
Wszechświat ma to do siebie — stale nam przypomina, że zawsze jest coś do odkrycia. Czasem wystarczy tylko spojrzeć z innej strony.