Kosmosda yadro qurollari: O'tmishning siri, kelajakning xavfi
Sizga bir narsani oldindan aytishim kerak: bu mavzuni birinchi marta eshitganimda, buni klassik ilmiy fantastika asaridan o'g'irlangan deb o'yladim. Yerning atrofida aylana oladigan, odamlarni hayratda qoldiradigan yadro qurollari? Bunday g'oyalar faqat kinolarda bo'lishi kerak, to'g'rimi?
Lekin barcha kutilganlarga qarshi — bu haqiqat.
Sovet Ittifoqi: "Qonuniy" hiyla
1950-60-yillarda butun dunyo interkontinental ballistik raketalarga qaratilganda, sovetlar boshqa yo'l tutayotgandi. Ular buni FOBS deb atashdi — "Kasrli Orbital Bombardman Tizimi". Umriy tushuncha shu edi: raketanı to'g'ridan-to'g'ri AQShga uchirish o'rniga, uni kosmosga chiqarasan, u yerda qisqa masofaga aylanadi, va keyin hedefga tushirasan.
Hozirgi radar va kuzatuv tizimlari o'sha paytda faqat to'g'ri traektoriyalarni kuzatishga mo'ljallangan edi. FOBS esa mutlaqo boshqa tomondan kelar edi.
Endi eng qiziq qismini eshiting.
Treaty bo'shliqlari: Advokatlar uchun bayram
1963-yilda AQSh, Buyuk Britaniya va Sovet Ittifoqi Cheklangan Taqiqlash Shartnomasini imzoladi. Unda yadro qurollarini suv ostida, atmosferada va kosmosda sinash taqiqlandi. 1967-yilda esa Kosmos Bo'yicha Shartnoma chiqdi — kimga bo'lsa ham, yadro qurolini orbitaga joylashtirish taqiqlangan.
Ammo sovetlar bitta hiyla o'ylab topdi.
FOBS to'liq orbitaga chiqmasdi — faqat qisman aylanadi va shundan keyin bombani tashqlar edi. Shu sababli, texnik jihatdan, ular yadro qurolini "orbitaga joylamagan" edi. Ular shunchaki "mehmon bo'lib ketayotgan edi".
Bunday mantiqiy takilmayaptimi? Aslida, bu shunchaki huquqiy kesak edi. "Bu yerda suzish taqiqlangan" yozuvi bor, lekin siz tizzagacha kiring, desangiz — qonun buzilmagan.
Aytishlaricha, oddiy sovet fuqarolari bu voqealardan bexabar edi. 1967-yilda osmonda g'alati chiroqlar ko'rina boshlaganda, ko'pchilik kosmik jonliotlarni kutayotgandek edi. Pentagon keyinchalik odamlarni tinchlantirish uchun haqiqatni oshkor qilishga majbur bo'ldi. Aslida ular yadro bombasi haqida tashvishlanishi kerak edi, kosmonavtlar haqida emas.
1968-yilda Sovetlar FOBSni sinab ko'rishdi. U ishladi.
AQSh: "Biz beparvo emasmiz"
Amerika Qo'shma Shtatlari tez orada bu tizimni aniqlash yo'lini topdi. Erta ogohlantirish tizimlari yangilandi. Endi kamida FOBS ishga tushganini bilish mumkin edi.
Ammo bu masalani hal qildimi? Yo'q.
Xitoy: Yangi o'yinchi, eski o'yin
Mana shu yerdan voqea zamonaviy tus oladi.
Xitoy o'z FOBS tizimini ishlab chiqmoqda, lekin sovet versiyasidan anchagina rivojlangan. Ular gipersovut transport vositalari bilan birlashtirgan — bu raketalar 5 machdan ortiq tezlikda, juda past balandlikda uchadi. An'anaviy mudofaa tizimlari ularni oldindan bashorat qila olmaydi.
Endi shuni kosmosdan uchirish imkoniyatini qo'shing.
Natija jiddiy:
- Hedeflar kutilmagan burchakdan kelishi mumkin
- Tezlik extremall darajada
- Mavjud mudofaa tizimlari bu tahdidni qayta ishlay olmaydi
- Ogohlantirish vaqti deyarli nolga teng
Nega bu muhim?
"Sizlar Cold War davridagiqo'rqitishga o'xshayaptimi?" — deb o'ylayotgandirsiz.
Aslida, yo'q. Karşılıklı yo'q qilish doktrinasi hali kuchli.
Ammo bu muammo bir necha sabablarga ko'ra jiddiy:
Birinchidan, kosmos bo'yicha xalqaro qoidalar zaiflanmoqda. Shartnomalar imzolanganida yaxshi edi, lekin har bir davlat "ijobiy talqin" qidirsa, barqarorlik yo'qoladi.
Ikkinchidan, mavjud erta ogohlantirish tizimlari an'anaviy qurollarga mo'ljallangan. FOBS+gipersovut kombinatsiyasi aynan shu tizimlarning zaif tomonlarini maqsad qilgan.
Uchinchidan, bu qurollar poygasini tezlashtiradi. Bitta davlat rivojlantirsa, boshqalar javob berishga majbur.
Xulosa
Dunyo FOBS davrida ham halokatga uchramadi va ertaga ham uchramaydi. Bu haqda.
Lekin bu mavzu bizni yana bir bor o'ylashga majbur qiladi: 1960-yillarda tuzilgan shartnomalar o'sha davr uchun mos edi. Hozir boshqa davr.
Ertaga osmonda sun'iy yo'ldoshni ko'rsangiz — esingizda bo'lsin: har bir chiroq faqat aloqa yoki ilmiy tadqiqot uchun emas. Ba'zilar biror kimsaga juda bebaho "sovg'alar" tayyorlayapti bo'lishi mumkin.
Qandaydir yoqimli o'ylar, to'g'rimi?