Mana, texnologiya bloggeri uslubida yozilgan post:
"Chap qo'l" va "O'ng qo'l" siri: Kimyoviy dunyodagi g'alati holat 🧬
Qo'lingizga chap tomondagi qo'lqopni kiyishga harakat qilib ko'rganmisiz? Juda noqulay, to'g'ri kelmaydi, shundaymi?
Kimyoda ham hammasi xuddi shunday. Bu hodisa "chirallik" (yoki "qo'lsimonlik") deb ataladi. Ba'zi molekulalar bir-biriga aynan ko'zgudagi aksdek o'xshaydi. Ularning atomlari, bog'lanishi bir xil, lekin bir-birining ustiga tushmaydi. Xuddi chap va o'ng qo'lingiz kabi.
Yer yuzidagi deyarli barcha hayot "o'ng tomonga" qiyoslangan. Bizning DNKimiz, shakarlarimiz va aminokislotalarimiz hamisha bir yo'nalishda buriladi. Ammo tasavvur qiling, butunlay "chap tomonga" burilgan hayot bo'lganida nima bo'lardi? Olimlar buni "Ko'zgu hayoti" deb atashadi.
Nima uchun bu bizga kerak? 🤔
Hali ko'zga ko'rinadigan "ko'zgu hayoti" bor emas, u hozircha faqat nazariya. Lekin olimlar buni o'ylashdan charchashmayapti. Nega?
Agar biz laboratoriyada "ko'zgu hayoti"ni yaratib olsak, uni boshqarish juda qiyin bo'lishi mumkin. Masalan, bunday bakteriyalar tabiatga chiqib ketdi deb tasavvur qiling. Bizning immunitetimiz ularni tanimaydi, hayvonlar esa ularni yeyishni bilmaydi. Ular hech qanday to'siqsiz, "ko'rinmas" dushman bo'lib o'sib ketishi mumkin. Bu xuddi shaxmat o'ynayotganda, bir tomonning donalari ikkinchi tomonnikilar ichidan o'tib ketishi kabi!
Yorug'lik yordamida "Yashirincha"ni topish 💡
Kimyoviy jihatdan oddiy hayotga o'xshash, lekin "teskari" burilgan molekulani qanday topish mumkin?
Strathclyde va Durham universitetlari olimlari ajoyib yechim topishdi: yorug'likdan foydalanish!
Ular CPL (Circularly Polarized Luminescence) deb ataladigan usulni taklif qilishmoqda. Bu xuddi kinodagi 3D ko'zoynaklar texnologiyasiga o'xshash.
Ish prinsipi oddiy: maxsus "yorqin molekulalar" (probalar) hujayra qismlariga yopishib oladi. Ular yorishganida, yorug'lik ma'lum bir yo'nalishda (chapga yoki o'ngga) buriladi. Olimlar yorug'likning bu "burilishini" tekshirib, molekula "barmoq izini" aniqlashlari mumkin. Agar yorug'lik bir tomonga burilsa — bu oddiy hayot. Agar teskari bo'lsa — demak, ko'zgu hayoti topildi!
Xavfsizlik ham muhim
Olimlar ehtiyotkorlik bilan ishlayapti. Bitta prob xato berishi mumkin, shuning uchun ular bir nechta probdan "kokteyl" tayyorlashni taklif qilishmoqda.
Dr. Lewis Makkenzi aytganidek: "Ko'zgu hayoti ertagacha paydo bo'lishini kutmayapmiz, lekin qorong'u xonaga kirishdan oldin chiroqni tayyorlab olish afzal".
Bu — molekulyar darajadagi "detektivlik" ishining kelajakdagi hayotimizni qanday himoya qilishi haqidagi qiziqarli voqea.
Manba: ScienceDaily