Kosmos bizdan yashiringan dunyolarni ochib berdi
Raxmat, men haqiqatan ham shunday kosmik kashfiyotlarni yaxshi ko'raman — ayniqsa olimlar "bu mumkin emas!" degan holatlarni.
Mana shunday holat yuz berdi. Nature Astronomy jurnalida yangi tadqiqot chop etildi va u mendagi hayron bo'lish hislarini boshdan kechirishga arziydi.
Kosmosning sirli qoldiqlari
Tasavvur qiling: Tungi osmonda ulkan galaktikani ko'rasiz — bu eng katta galaktikalardan biri, Koinot halicha chaqalog'ida, Katta Portlashdan keyin atigi 1,5 milliard yil o'tganda shakllangan. Hisob-kitoblarni qilasiz, ichida qancha yulduz borligini baholaysiz va raqamlaringizdan mamnun bo'lasiz.
Lekin...
Hammasi noto'g'ri ekan.
Aynan shunday bo'ldi. Ueyb teleskopidan foydalangan olimlar to'qqizta qadimiy, ulkan galaktikani o'rgandilar — ular allaqachon milliardlab yillar oldin yangi yulduzlar hosil qilishni to'xtatgan edi. Ma'lumotlarni chuqur o'rganganlarida, ko'z oldida yashiringan narsani topdilar: mayda, sarg'ish yulduzlar populyatsiyasi — ular avvalgi kuzatishlar uchun deyarli ko'rinmas edi.
Bir necha dona emas — bu yulduzlar orasida sezilarli darajada ko'proq massa bekitilgan ekan.
Bino ichidagi yashirin qavatlar kabi
Tadqiqotchilar guruhi — Penn Shteyt va Leyden universitetlaridan olimlar — buni juda yoqimli taqqoslash orqali tushuntirdi. Asosiy muallif Xloi Chenq yorqin yulduzlarni shahardagi baland binoqalarga o'xshatdi — ularni ko'rmaslik mumkin emas, ular diqqat markazida.
"Lekin muammo shunda," dedi u. "O'sha baland binoqalar orasida ko'plab kichikroq uylar, turar-joy binolari bor — ularni uzoqdan ko'rib bo'lmaydi. Mana shunday holat bu galaktikalarda ham sodir bo'lgan."
Yorqin, ulkan yulduzlar barcha e'tiborni tortdi (va nurini), esa son-sanoqsiz kichik yulduzlar orasida bekitilib yotdi — ularni hech kim sezmasdi. Olimlar bu bekitilgan populyatsiyalarni hisobga olishgach, galaktikalar kutilganidan to'rt martagacha og'irroq bo'lib chiqdi.
Penn Shteytdan doktor Joelle Lyau shunday dedi: "Bu galaktikalar boshqacha... Ularda biz kutgandan uch-to'rt barobar ko'proq massa bor."
Shunchaki — uch-to'rt barobar. Hech qanday muammo yo'q. (Asabiy kulish kiritilishi mumkin.)
Bu nimani anglatadi?
Mana bu yerda haqiqatan ham qiziqarli — va astrofizika uchun biroz noqulay — qism boshlanadi.
Galaktikalar qanday shakllanishi va rivojlanishi haqida bizda моделлар va nazariyalar bor. Shu vaqtga qadar olimlar hisoblagandiki, Космос bo'ylab yulduzlar taxminan o'xshash nisbatda hosil bo'lgan. Кatta ham, kichik ham — bu nisbat doimiy bo'lishi kerak edi.
Lekin Ueyb teleskopi bu farazni qayta-qayta buzmoqda.
Teleskop kuzatishlarni boshlaganidan beri, olimlar doimiy ravishda kutilganidan juda katta va yetuk galaktikalarni qadimgi davrlarda topmoqdalar. Bu yangi tadqiqot bu olovga yonilg'i qo'shadi. Agar shunday galaktikalarda biz avval hisoblagandidan sezilarli darajada ko'proq yulduz bo'lsa, улугsoniyauncha yulduzlarni shuncha tez hosil qilish mumkinligini butunlay qayta o'ylashimiz kerak.
Космос biz o'ylagandan ancha samarali ekan.
Qo'shimcha bonus: Ko'proq sayyoralar?
Bu yerda men haqiqatan ham jiddiy hayron bo'ldim: bu kashfiyot — qadimgi koinotda biz o'ylagandidan ko'proq sayyora bo'lishi mumkinligini anglatadi.
Nega?
Chunki kichik, yengil yulduzlar atrofida sayyoralar tizimlari bo'ladi. Ko'plab tizimlar. Demak, qadimgi koinotda biz o'ylagandidan ko'proq sarg'ish yulduzlar aylangan bo'lsa... xulosa o'zingizcha.
Leyden rasadxonasidan professor Mariska Krik — tadqiqotga rahbarlik qilgan — bu natijaning astronomiyanning ko'plab sohalariga oqibatlari borligini aytdi. "Ko'plab sayyoralar yengil yulduzlar atrofida aylanadi, демак, bu — qadimgi koinotda biz avval o'ylagandidan ko'proq sayyora shakllangan bo'lishi mumkinligini anglatadi."
Tasavvur qiling — bekitilgan yulduzlar emas, balki bekitilgan dunyolar. Milliardlab yillar oldin, biz tushungan deb o'ylagan galaktikalarda.
Keyin nima bo'ladi?
Tadqiqotchilar bu muhim qadam bo'lsa-da, oldinda ko'p ish borligini tan olishadi. "Yaqin vaqtgacha bunday o'lchovlar umuman mumkin emas edi," dedi Leyden universiteti doktoranti Martye Slob — tadqiqot hammuallifi. Ularga faqat kuchli teleskop emas, ayniqsa яхши spektrlari va yangi tahlil usullari kerak edi — qo'shin galaktikalar ichida bekitilgan sarg'ish, yengil yulduzlarning nozik belgilarini aniqlash uchun.
Endi bu bekitilgan populyatsiyalar mavjudligini bilganimizdan so'ng, olimlar o'z modellarini yangilashlari kerak. Galaktika shakllanish nazariyalari Космосning shuncha yulduzni shuncha erta tuzilmalarga joylashtirishini hisobga olishi shart.
Va mening shaxsiy fikrim — kosmik bu kabi sürprizlarga tayyorman. Har safar yangi asboblar yasab, kosmosga chuqurroq qarasak, Космос biz o'ylagandan garangroq, ajoyibroq va таажжубларлиroq ekanini ko'ramiz.
Qadimgi Космос faqat biz o'ylagandan og'irroq emas edi — u o'z hajmini bizdan yashirgan ekan.
Manba: ScienceDaily