Suyun Olduğu Yerde Artık Su Yok
Hadi gözünüzde canlandırın. Arizona'nın en büyük baraj göllerinden biri olması gereken yere bakıyorsunuz ama sudan çok çamurlu düzlükler ve kurumuş toprak görüyorsunuz. San Carlos Barajı'nda tam olarak bu yaşanıyor ve hem şaşırtıcı hem de derinden rahatsız edici bir tablo.
Bu barajı besleyen Gila Nehri neredeyse tamamen kurudu. New Mexico dağlarındaki kış kar örtüsü? Normale göre sadece yüzde iki. İki! Bu kıtlık değil, kıtlık kıyafeti giymiş bir su acil durumu.
Rakamlar İnsanı Şok Ediyor
Konuyu araştırırken beni en çok şaşırtan şey şu oldu. Normal yıllarda dağlardaki karların erimesiyle nehirler dolar, barajlar dolar. Ama bu yıl? Nisan ayına geldiğimizde nehir normal akışının yüzde 39'unda akıyordu. Haziran'da barajda 400 akrefut'tan (acre-foot) az su kalmıştı.
Bunu biraz açayım. Bir akrefut, yaklaşık olarak bir dönüm araziyi bir ayak (30 cm) yüksekliğinde suyla kaplamak demek — birkaç aileye bir yıl yetecek kadar su. Dolu halde yüz binlerce akrefut tutabilen bir barajdan bahsediyoruz, şimdi 400'den az su var. Havuzla küvetleri karşılaştırmak gibi bir şey bu.
Uydu görüntüleri işi daha çarpıcı anlatıyor. 2023'te baraj yüzde 60 kapasiteyle duruyordu — hâlâ etkileyici, hâlâ işlevsel. 2026 Mayıs'ına geldiğimizde ise kapasitesinin yüzde birinden azı dolu. Su seviyesi çekildikçe geride kalan mineral izlerini, o ünlü "küvet halkasını" görebiliyorsunuz.
Balıkların Şansı Yoktu
Su seviyesi düştükçe su altında üzücü şeyler oldu. Daha az su, daha az oksijen demek. Balıklar da bizim gibi oksijene ihtiyaç duyar. Sonunda baraj adeta boğuldu.
Neredeyse tüm balıklar öldü. Yayın balıkları, turna balıkları, levrekler, su samurları, hatta yetiştirilen alabalıklar bile. Bütün bir ekosistem haftalar içinde çöktü.
Turizm dairesi barajı kapatmak ve insanları çürüyen balıklardan kaynaklanan sağlık riskleri konusunda uyarmak zorunda kaldı. Böyle bir cümle kuracağım hiç aklıma gelmezdi. "Uyarı: Ölü balıklara yaklaşmayın."
Daha Önce de Yaşanmıştı — Fazlasıyla Kez
Beni en çok şaşırtan şeylerden biri bu: San Carlos Barajı, 1930'da ilk kez doldurulmasından bu yana en az 20 kez tamamen kurudu. Yirmi kez! O yıl Coolidge Barajı açılmıştı ve rivayete göre Will Rogers Başkan Coolidge'e şöyle takılmıştı: "O benim gölüm olsaydı, biçerdöverle biçerdim."
Devasa balık ölümleriyle de daha önce baş etmek zorunda kaldılar. 1976'da 5 milyondan fazla balık öldü ve ekosistemin toparlanması beş yıl sürdü. Beş yıl! Ve bu, boom-bust döngülerinin uzun tarihinde yaşanan sadece bir olaydı.
Umut Var mı?
Tamamen karamsar bir notla bitirmek istemiyorum. Güneybatı'da yağış miktarı namütenahi değişir. Şu anda şiddetli kuraklık yaşayan aynı bölge, birkaç yıl içinde beklenmedik şekilde yağmur yağmuruna boğulabilir.
NOAA aslında yaz aylarında normale göre yüzde 33 ila 50 daha fazla yağmur ihtimali öngörüyor. Pasifik'teki El Niño koşulları da güçleniyor — bu desen bazen Güneybatı'ya daha yoğun yağmur getiriyor.
Yani baraj şu an bir kayıp gibi görünse de doğru fırtınalarla yeniden dolmaya başlayabilir. Daha önce oldu. Muhtemelen yine olacak.
Bize Ne Anlatıyor Bu?
Ama dürüst olayım, bütün bu durum Amerikan Batısı'ndaki su konusunda bir uyanış çağrısı. Rahatsız edici şekilde düşük bir göletten bahsetmiyoruz. Toplulukların, çiftçilerin, yaban hayatının bağımlı olduğu sudan bahsediyoruz.
Gila Nehri, New Mexico'daki karlı dağlardan Arizona'daki çöl kasabalarına uzanıyor — ülkenin en kurak coğrafyalarından birinde hayat hattı. Bu hayat hattı zayıfladığında aşağısındaki her şey etkileniyor.
O uydu görüntülerini çok düşünüyorum. Aynı baraj, aynı yer, yıla göre tamamen farklı gerçeklikler. 2023 versiyonu sağlıklı, neredeyse dolu görünüyordu. 2026 versiyonu çöl zemininde bir yara izi gibi duruyor.
İklim değişkenliği Güneybatı'da yeni bir şey değil. Ama kalıplar değiştikçe ve uç durumlar sıradanlaştıkça, böyle anlar daha sık yaşanabilir — ve daha ağır geçebilir.
Şimdilik yağmur umuyorum. Ama su tasarrufunu çok daha ciddiye almaya başlamamızı da umuyorum. Çünkü o baraj sadece bir göl değil. Anlaşılan tekrar tekrar öğrenmeye kararlı olduğumuz bir ders.