Yüzyılları Boyunca Peşimizi Bırakmayan Merak
Leonardo da Vinci'yi Leonardo da Vinci yapan şey neydi acaba? Mona Lisa'yı mükemmel bir şekilde ressam olarak ortaya koyarken, aynı anda erken dönem uçak tasarımlarını çizip duran bu yeteneği, sadece deha ve takıntılılığın bir ürünü müydü? Yoksa biyolojisinde, genlerinde, beyin kimyasında, nöronlarının ateşleyişinde gerçekten özel bir şey var mıydı?
İşte tam bu soruya cevap verebilecek olabiliriz.
Soy Ağacını Çözmek
Mesele burada başlıyor. Son otuz yılda Alessandro Vezzosi ve Agnese Sabato yönetimindeki araştırmacı grubu dedektif romanı gibi gelen bir işe koyulmuş: Leonardo'nun tüm aile ağacını yeniden inşa etmek. Arşivlerdeki belgeler, tarihsel kayıtlar, yüz yıllara yayılan ilişkiler. Yirmi birden fazla nesil, dört yüzün üzerinde kişi. Hepsi haritalandı.
Ne buldu bu grup? Leonardo'nun soyunu 1331 yılına kadar geri takip ettiler. Daha da ilginç tarafı: şu anda yaşayan 15 kişi, Leonardo'nun erkek hattından soyundan geliyor. Gerçek insanlar, bugün yeryüzünde dolaşan, Leonardo'nun genetik mirasını taşıyan bireyler.
DNA Testi Oyunu Değiştiriyor
Bunları öğrendikten sonra yapılan şey on yıl önce bilim kurgu gibi görünürdü: DNA analizi. David Caramelli ve University of Florence'taki ekibi, bu torunlardan altısının Y kromozomunu (babadan oğula neredeyse hiç değişmeden geçen erkek kromozomu) incelediler.
Sonuç? Y kromozomları eşleşti. Bu, Leonardo'nun ailesinden en az 15 nesil gerilere uzanan, erkek hattında kesintisiz bir bağlantının var olduğunu doğrulamış oldu. Tarih boyunca Leonardo'ya geri dönen genetik bir iz.
Toprak Altından Çıkanlar
Ama daha da ilginci var. Vinci'deki Santa Croce Kilisesi'nde araştırmacılar bir aile mezarı buldu. İçinde muhtemelen Leonardo'nun dedesi Antonio, amcası Francesco ve birkaç üvey kardeşi var. Kazılar başladı, kemik parçaları çıkartıldı.
Bu kemiklerin bir kısmı, radyokarbon testine göre doğru döneme ait. Bazılarından DNA çıkarıldı. Eğer bu antik DNA yaşayan torunların Y kromozomlarıyla uyuşursa, bütün bu soy ağacı araştırması desteklenmiş olur. Ama önemli olan: Leonardo'nun akrabaları olduğu kanıtlanırsa, belki—belki de—Leonardo'nun kendisine ait biyolojik izleri bulunabilir.
Yazılarında bıraktığı parmak izleri. Tablolarındaki hücreler. Sanat eserlerinin üzerinde kalan genetik iz.
Sonra Ne?
Diyelim ki Leonardo'nun DNA'sını çıkardılar. Peki, bu neye yarar? Genetik analizi ne gösterebilir?
Bilim insanları, onun zekasının biyolojik temellerini merak ediyor. Gözlerinin alışılmadık keskinliği genetik bir faktör müydü? Yaratıcı düşünmesini sağlayan beyin kimyasında özel bir şey var mıydı? Sağlık durumları, belki ölüm sebebi... Bunlar da araştırılacak.
Ama dürüst olmak gerekirse? Henüz bilmiyoruz. Deha göz rengi gibi basit bir genetik özellik değil. Karmaşık. Doğa, beslenme, şans, çalışkanlık—her şeyin karışımı. Yine de Leonardo'nun DNA'sını incelemek, beş yüz yıldır hakkında spekülasyon yapılan bir insanın biyolojisine dair düzinelerce ilginç detayı açığa çıkarabilir.
Uluslararası Bir Çaba
Bu yerel bir hobi projesi değil. Leonardo DNA Projesi 2016'da başladı ve Rockefeller University, J. Craig Venter Institute, Avrupa'nın birçok kurumu katılıyor. Büyük vakıflar destekliyor. Gerçek anlamda küresel bir işbirliği.
Rockefeller University'den Jesse Ausubel bunu şöyle tanımladı: "21. yüzyıl biyolojisi, imkansız olanla bilinmeyenin arasındaki sınırı kaydırıyor." Yani, hiç bilmeyeceğimizi düşündüğümüz şeyler artık bilinilebilir hale geliyor. Tek bir parmak izi, sırası geldiğinde DNA dizilimini vermek için yeterli.
Leonardo'ndan Ötesine Bakış
Bu projede gerçekten heyecan verici bulduğum şey, tarihsel bilim açısından neyi temsil ettiği. DNA veri tabanları var. Sofistike genetik analiz araçları var. Otuz yıllık aile ağacı araştırması yapacak bilim insanları var. Demek ki başka tarihsel figürlerin de biyolojik bilgilerini çıkartabiliriz. Kemikleri korunanlar, testleri yapılabilecek kalanlar, genetik iz bırakanlar.
Leonardo'nun DNA'sı sadece başlangıç. Metodlar geliştikçe ve veri çoğaldıkça, insanlığın diğer büyük zihinleri hakkında neler öğrenebiliriz?
Soğuk Başlık Atmak Gerekirse
Abartmasın, eğer Leonardo'nun tam genetik kodunu çıkartabilirse de, bu "niye genius miydi?" sorusuna basit bir cevap olmaz. Genetik böyle işlemez. Aile ortamı, çırak olarak eğitimi, obsesif kişiliği, kaynaklara erişimi—bütün bunlar DNA'da yazanlar kadar önemli.
Ama işte bunun için bu proje büyüleyici. Deha'yı salt biyolojiye indirgemek değil bu. Beş yüz yıldır eksik olan parçaları tamamlamak. Tarihin en dikkat çekici insanlarından birini daha derinden anlamak.
Evet, 21. yüzyıl gerçekten imkansız olanla bilinmeyenin arasındaki sınırı kaydırıyor.