Leonardo da Vinchi nima uchun buncha buyuk edi?
Leonardo da Vinchi haqida ko‘p o‘ylaganmisiz? U Mon Lizado shunday mukammal chizgan, bir vaqtning o‘zida samolyot loyihalarini chizib chiqqan. Bu faqat iste’dod va ishtiyoqmi? Yoki uning genlari, miyasi boshqacha edi?
Endi bu sirni ochishimiz mumkin bo‘ladi.
Oilaviy daraxtni qurish loyihasi
Uch o‘n yillikdan beri Alessandro Vezzosi va Agnese Sabato boshchiligidagi olimlar Leonardo oilasini o‘rganmoqda. Arxivlarni qidirib, hujjatlarni solishtirib, 21 avlod va 400 dan ortiq odamni bog‘lashdi.
Natija? 1331-yilgacha borib taqalishdi. Eng qiziqi shuki, Leonardo ot izi bo‘yicha 15 tirik avlod topildi. Bugun yashayotgan odamlar, uning genlarini olib yurishadi.
DNK tahlili o‘zgarish keltirdi
Avlodlarni topgach, Florensiya universitetidan David Caramelli jamoasi oltita avlodning Y-xromosomasini (ota-bola orqali o‘tadigan erkak xromosomasi) tekshirdi.
Natija bir xil chiqdi. Bu Leonardo oilasiga 15 avlodgacha uzluksiz bog‘lanishni isbotladi. Genetik iz topildi.
Qoldiqlarni qazish ishlari
Vinchidagi Santa-Kroche cherkovida Leonardo bobosi Antonio, amakisi Fransisko va o‘gay aka-ukalarining qabri topildi. Qazishlar boshlandi, suyak parchalari chiqdi.
Ularning yoshi mos keldi, DNK olingan. Agar tirik avlodlar bilan mos kelsa, oilaviy daraxt tasdiqlanadi. Balki Leonardoning izlari ham topiladi – qo‘l izlari, rasmlardagi hujayralar.
DNKdan nimani bilamiz?
Leonardoning DNK sini olsak, nima foyda? Uning ko‘rish qobiliyati, ijodiy fikrlashi genlarda bo‘lgami? Sog‘lig‘i, o‘lim sababi haqida ma’lumot olinadi.
Ammo daholik oddiy gen emas. Tabiat, tarbiya, imkoniyatlar birgalikda ishlaydi. Baribir, 500 yil davomida taxmin qilingan holatlarni ochamiz.
Xalqaro loyiha
2016-yilda boshlangan Leonardo DNK loyihasi katta. Nyu-Yorkdagi Rokfeller universiteti, Kaliforniyadagi Venter instituti, Yevropa markazlari ishtirok etadi. Kuchli fondlar qo‘llab-quvvatlaydi.
Rokfeller olimi Jessey Ausubel dedi: “21-asr biologiyasi noma’lumdan bilinishga o‘tmoqda”. Bitta barmoq izidan DNK olish mumkin.
Nega bu muhim?
Bu loyiha faqat Leonardo emas, boshqa buyuklar haqida ham ma’lumot beradi. DNK bazalari, tahlil vositalari bor. Tarixiy shaxslarning suyaklari, izlari tekshiriladi.
Kelajakda insoniyatning buyuk aql-zakovotlarini gen darajasida o‘rganamiz.
Haqiqiy baho
DNK topilsa ham, “nima uchun daholik?” degan savolga oddiy javob yo‘q. Oilasi, shogirdligi, shiddati, resurslari muhim.
Loyiha shu uchun qiziq: Biologiyani qo‘shib, 500 yillik bo‘shliqni to‘ldiradi. Tarixning eng ajoyib insonini chuqurroq tushunamiz.
21-asr noma’lumni bilinishga aylantirmoqda.