Mars – Jahannamdek joy, ammo hammaga emas
Marsga sayohat qilishni o‘ylamang. Bu sayyora – toshloq cho‘l, har narsa xato ketaveradi. Agar u yerda hayot bo‘lgan bo‘lsa, u o‘lmas tirik bo‘lishi kerak edi.
Marsda ikki dahshatli xavf bor: asteroid va meteoritlarning zarbalari va perxloratlar – tuproqdagi zaharli tuzlar. Zarba to‘lqinlari yer yuzini ezadi. Perxloratlar esa hujayra kimyosini buzadi, oqsillarni parchalaydi.
Savol: Bularni hech narsa yengib chiqa oladimi?
Nima uchun xamirturushdan saboq olamiz?
Ilm-fan odamlar xamirturushni tanladi – non va pivo uchun ishlatiladigan oddiy tirik. Nega? U murakkab organizmlarga o‘xshash, laboratoriyada oson o‘rganiladi. Kosmoga ham yuborilgan.
Qiyin sharoitda hujayralar o‘lmaydi. Ular RNA va oqsillardan RNP kondensatlar yasaydi – genetik ma’lumotni saqlaydigan boshpana. Bu hujayra qutqaruvxonasi.
Laboratoriyada Marsni qaytadan yaratish
Ahmadobodning Fizik tadqiqot laboratoriyasida olimlar HISTA qurilmasidan foydalandi. U 5,6 barobar tovush tezligidagi zarba to‘lqinlarini chiqaradi – Marsdagi meteorit urilishidek.
Xamirturushni Mars tuproqidagi perxloratlarga duch qildirishdi. Hammasi haqiqiy sharoitga yaqin.
Ajablanarli natija: Ular omon qoldi!
Xamirturush tirik qoldi. O‘sishi sekinlashdi, ammo o‘lmadi. Zarba paytida stress granulalar hosil qildi. Zahar tuzlarda boshqa himoya qurdi. Ikkalasi birga? Baribir yutdi.
Himoya qura olmaydigan genetik o‘zgartirilgan xamirturush esa nobud bo‘ldi. Demak, bu qurilmalar zarur.
Molekulyar darajada nima bo‘ldi?
Olimlar genetik transkriptomni tekshirdi – hujayraning buyruq kitobini. Mars sharoiti tartibsizlik keltirdi. Lekin himoya tufayli asosiy jarayonlar saqlandi. Grippda immunitetdek ish berdi.
Marsda hayot bo‘lishi mumkinmi?
Bu tadqiqot aql bovar qilmaydi. Oddiy tiriklar kuchliroq ekan. Mars ko‘pchilikka o‘lim, ammo moslashgan oddiy organizmlarga emas.
Hozir hayot bor demaymiz. Lekin o‘tmishda yoki kelajakda kelib tushsa, ular omon qolishi mumkin. Kichik, sodda va mustahkam bo‘lsa. Tabiatda shundaylar bor. Ajoyib emasmi?