Marsning suvli o‘tmishi haqida hayratlanarli faktlar

Mars hozir quruq, changli cho‘lga aylangan. Lekin milliardlab yillar oldin u daryolar, balki okeanlar bilan to‘lib-toshib, qalin atmosfera bilan o‘ralgan edi. Nima bo‘ldiki, sayyora bunchalik o‘zgarib ketdi? Olimlar bu sirni yechishga harakat qilmoqdalar.

Eng katta savol: suvlar qayerga yo‘qoldi? Oddiy tushuntirishlar yetmayapti.

Kutilmagan kashfiyot

Yaqinda xalqaro olimlar yangi narsani topdi. Katta chang bo‘ronlari emas, balki kichik, mahalliy bo‘ronlar suvni yo‘qotishda asosiy rol o‘ynagan ekan.

Bu shunday tasavvur qiling: hovuzdagi suvni izlayapsiz, katta teshikni ko‘rasiz. Ammo kichik yoriqlar undan ham ko‘proq suvni oqizib yuborgan bo‘ladi.

2022-2023 yildagi bo‘ron

Shimoliy yarim shardagi yozda kichik chang bo‘roni chiqdi. U suv bug‘ini odatdagidan 10 baravar balandroqqa – atmosfera chekkasiga chiqardi.

Ilgari shimoliy yozni e’tiborsiz qoldirgan edik. Janubiy yarim sharga ko‘proq e’tibor berganmiz. Bu bo‘ron hammaga "meni ham hisobga oling!" dedi.

Vodorod izi orqali tergov

Suv molekulalari balandlikda ultrabinafsha nurlarga duch kelib, parchalanadi. Natijada vodorod chiqadi.

Olimlar vodorod miqdorini kuzatdi. Bo‘ron vaqtida u odatdagidan 2,5 baravar ko‘paydi. Bu suvning kosmosga uchib ketayotganini ko‘z oldida ko‘rishdek.

Nega muhim?

Bu Mars suvi sirini ochdi. Hisob-kitoblar bo‘yicha suvlar yetarli emas edi. Kichik bo‘ronlarning tez-tez takrorlanishi milliardlab yillarda katta yo‘qotish keltirgan.

Uchta missiya birlashdi

Kashfiyot Yevropa (ExoMars), NASA (Mars Reconnaissance Orbiter) va BAA (Mars Mission) kosmik kemalarining ma’lumotlari bilan topildi. Har biri bir bo‘lak, birgalikda to‘liq rasm chiqdi.

Oldinda nima bor?

Mars iqlimi modellari yangilanadi. Mahalliy bo‘ronlarga ko‘proq e’tibor beriladi. Boshqa sayyoralar atmosferasi haqida ham yangi tushuncha beradi.

Insonlar Marsda yashashni rejalashtirsa, atmosfera o‘zgarishini bilish zarur.

Xulosa

Marsning yashashga yaroqli joydan cho‘lga aylanishi bitta falokatdan emas. Kichik, ammo kuchli chang bo‘ronlari ham katta rol o‘ynagan. Tabiatda jim yovuzlar ham muhim ekan.

Teleskoplar va sun’iy yo‘ldoshlar bilan ham koinot bizni hayratda qoldiradi.