Kedime Bakıyorum da... Aslında Çok Eski Bir Mirasyızı

İtiraf edeyim: Bu araştırma beni gerçekten mest etti. Düşündükçe gülümsemekten kendimi alamıyorum.

Hazır mısınız?

O Gülüşümüz mü? Onu Dedesinden Devralmışız

Warwick Üniversitesi'nden araştırmacılar, insanlardan şempanzelere, bonobolara, gorillere ve orangutanlara kadar gülüş seslerini inceledi. Toplam 140 ayrı gülüş kaydı vardı önlerinde. Ve işte asıl şaşırtıcı kısım: hepsinin gülüşü aynı temel ritmik kalıbı taşıyordu.

Benzer değil. Kabaca aynı sayılmaz. Birebir aynı.

İnsanların gülüş sesleri arasındaki zamanlama, orangutanlar gıdıklandığında çıkardığı seslerle neredeyse özdeş. Araştırmacılar bunun rastlantı olmadığını düşünüyor. Tüm bu ritimlerin 15 milyon yıl önce yaşamış ortak bir atadan geldiğine inanıyorlar.

On beş milyon yıl.

Bu Ne Anlama Geliyor?

Beynimi her patlattığımda bunu düşünüyorum.

İnsan konuşmasının ve sesli iletişimin benzersiz buluşlar olduğunu, bizi hayvanlar aleminin geri kalanından ayıran şeyler olduğunu varsaydık hep. Birçok açıdan öyle de! Ama bu araştırma sesli yeteneklerimizi sıfırdan inşa etmediğimizi gösteriyor. Bir miras aldık, sonra üzerine eklemeler yaptık.

Gülüşün temel ritmik yapısı çevresindeki her şey evrilirken dikkat çekici biçimde sabit kaldı. Bu antik maymun atalarımız, sonunda insanların konuşmasına, şarkı söylemesine, tartışmasına, şaka yapmasına ve evet — o şakalara gülmesine olanak tanıyacak ses kontrolünün temellerini zaten atıyordu.

Ama Bir Dakika, Daha Var

Asıl ilginç olan şu: Altta yatan ritim değişmezken, insan gülüşü çok daha esnek hale gelmiş.

Düşün biraz. En son ne zaman güldün? Belki biri gerçekten komik bir hikaye anlattı ve doğal olarak güldün. Belki bir meslektaşının zayıf şakasına kibarca güldün. Belki kalabalıkta tökezledikten sonra gülmekten kahkahaya geçemedin. Belki de herhangi bir espri duymadan çevredekilerle birlikte gülmeye başladın.

Hepsi farklı sosyal işlevlere hizmet ediyor, ama hepsi aynı 15 milyon yıllık ritmik şablonu kullanıyor.

Öteki büyük kuyruksuz maymunlar? Onların gülüşü daha sınırlı. Daha otomatik, daha az kontrollü. Bir şempanze gerçekten eğlendiğinde veya gıdıklandığında güler — bir akşam yemeğinde nezaketen sahte gülüş yapmaz.

Neden Önemli?

Belki de şu soruyu soruyorsundur: bu araştırma neden önemli? Yani orangutanlarla aynı gülüş ritmini paylaşmamız sevimli ama, ne fark eder ki?

İşte fark eden kısım: konuşma fosilleşmez. Bir kemik kazıp çıkarayım, atalarımızın nasıl konuştuğunu göremeyiz. Dil, sadece yaşayan canlılarda var olan görünmez, dokunulmaz bir şey. Dolayısıyla insan konuşmasının nasıl evrildiğini anlamaya çalışan bilim insanlarının elinde çok az ipucu var.

Ama gülüş? Gülüş çok eski. İnsan dilinden milyonlarca yıl önce var. Ve bugün yaşayan her büyük kuyruksuz maymun türünde mevcut. Bu da gülüşü, sesli iletişimin nasıl evrilmiş olabileceğine dahirare bir Pencere yapıyor.

Warwick Üniversitesi'nden Dr. Adriano Lameira güzel bir şey söylüyor: "İlk insanların seleflerinden radikal biçimde farklı ses kontrol yetenekleri ani olarak kazandığı fikrine karşıt olarak, gülüş evrimi bize insanların bir süreklilik üzerinde olduğunu gösteriyor."

Biz sesli süper kahramanlar olarak ansızın ortaya çıkmadık. 15 milyon yıldır pratik yapıyoruz — gülüşümüz aracılığıyla.

Son Söz

Bir dahaki sefere bir şeye kahkahayla güldüğünde, o anda paketlenmiş antik tarihe biraz hayranlık duymaya çalış. Gülüşünün ritminde, insanlar henüz ortada yokken, milyonlarca yıl geriye uzanan ataların yankısı var.

Bu fena değil, değil mi?

Bunca zaman gülüşün sadece eğlendiğimiz bir şey olduğunu düşündük. Meğer türümüzün anlattığı en eski hikayelerden biriymiş.

Ve bence? Buna gülümsemek lazım.