Bosh miyada WiFi signallari

Endi, do'stlar, bir daqiqaga o'ylab ko'ring: bosh miyangizda milliardlab kichkina hujayralar bor — ular neyronlar deyiladi. Ular bir-biri bilan maxsus nuqtalar orqali gaplashadi. Bu aloqani WiFi signallari kabi tasavvur qiling — telefon va router orasidagi bog'liqlikga o'xshaydi. Ana shu orqali siz fikrlaysiz, eslaysiz va his qilasiz.

Endi tasavvur qiling: agar shunday ulanishlar sekin-astin yo'qola boshlasa? Tasmadagi WiFi kabi signal pasayadi, aloqalar uziladi. Aynan shu holat, olimlarning fikricha, skizofreniya bilan bog'liq — va yangi tadqiqot bizga bu jarayonni ilk bor yaqqol ko'rsatdi.

Tirik bosh miyani o'rganish

Eng qiziq qismi shu: olimlar bu sinaptik aloqalarni tirik insonlarda o'lchashga muvaffaq bo'lishdi. Autopsiya yoki petri dishidagi namunalar emas — to'liq ishlayotgan bosh miyalar. Ular PET skaner deb ataluvchi maxsus usuldan foydalangan. Bu texnologiya hujayralar orasidagi kichkina kommunikatsiya nuqtalarini ko'rishga qodir.

122 kishi tekshirildi — ulardan 29 tasi skizofreniya tashxisi olgan. Natijalar hayratlanarli edi: skizofreniya bilan kasallangan odamlarda sinaptik aloqalar sezilarli darajada kamaygan — ayniqsa fikrlash, xotira va emotsiyalarni boshqaruvchi sohalarda.

Chap tomon — asosiy "zombi"

Mana bunaqa narsa: tadqiqotchilarni ham ajablantirgan qismi — sinaptik yo'qolish chap tomonda o'ng tomondan ko'ra og'irroq bo'lgan. Bu bejiz emas. Bosh miyamiz simmetrik mashina emas; chap va o'ng yarimsharlar turli vazifalarga ixtisoslashgan. Shu sababli skizofreniya bir tomonni ko'proq "yeyishi" — bu kasallik qanday ishlashini tushunishimiz uchun muhim ip.

MRI nima ko'rsatadi — PET nima?

Mana yana bir tushuncha o'zgartiradigan dalil: tadqiqotchilar PET natijalarini odatiy MRI skanerlar bilan solishtirishganda... ular mos kelmadi.

Ya'ni, PET orqali aniqlangan sinaptik yo'qolish MRI'da bosh miyaning "qisqarishi" sifatida ko'rinmadi.

Bu nimaga o'xshaydi? Skizofreniya o'zgarishlari biz o'ylagandan murakkabroq. MRI'da ko'rinadigan hajm o'zgarishi va sinaptik yo'qolish — turli biologik mexanizmlar. Yillar davomida bosh miya hajmini o'lchagan olimlar — ular faqat yarim rasmini ko'rayotgan ekan.

Nimaga ko'proq zarar yetadi?

Olimlar yana bir muhim narsani aniqlashdi: neynotransmitter retseptorlari — signallarni qabul qiluvchi "dok-stansiyalar".

Miya hujayralari kimyoviy "xabarlar" yordamida gaplashadi. Bu xabarlar qaerga tushishi kerak? Ana shu dok-stansiyalarga. Va ko'p retseptorli sohalar — skizofreniya o'zgarishlariga ko'ra zaifroq bo'lib chiqdi.

Bu juda muhim tushuncha: bosh miyaning o'z kimyoviy tarkibi uning "xavf ostida" bo'lish darajasini belgilaydi. Skizofreniya tasodifiy o'zgarishlar keltirmaydi — ayni bir sohalar tabiiy ravishda ko'proq ta'sirlanadi.

Qayerdan boshlangan?

Tadqiqotchilar kompyuter modellashtirish yordamida orqaga qarab, yo'qolish qayerdan boshlanishini aniqlashga harakat qilishdi. Natija: chap peshona bo'lagi.

Dastlabki nuqtadan boshlab, yo'qolish mavjud neyron yo'llari bo'ylab tarqala boshlaydi — tasodifiy emas, butun "binolar" ya'ni neyron tarmoqlari bo'ylab. Bu yaxshi xabar, chunki agar qonuniyat bo'lsa — davolash uchun ham yo'l bor.

Davolash uchun nimani o'zgartiradi?

Tushuntiraman: skizofreniya dunyo bo'ylab 1 foiz aholini ta'sir qiladi. Gallyutsinatsiyalar, ishonchsiz fikrlar, emotsional qiyinchiliklar — bu og'ir holat. Hozirgi dorilar ko'pchilikka yordam beradi, lekin ildizdagi o'zgarishlarni davolamaydi.

Yangicha yondashuv:

• Bashorat qilish mumkin — qaysi sohalar xavf ostida
• Maxsus dorilar ishlab chiqish — sinapslarni himoya qiluvchi yoki tiklovchi
• Shaxsiylashtirilgan yondashuv — har bir bemorning bosh miyasi bo'yicha

Avram Xolms ismli olim shunday dedi: bu xarita yordamida biz "qayerda va qanday aralashishni" bilib olamiz, bosh miya funksiyasini saqlab qolish yoki tiklash uchun.

Nima o'zgaradi?

Bu tadqiqot menga eng qiziq tomoni — yondashuv o'zgarishi. Endilikda faqat belgilarni kuzatmaymiz yoki umumiy hajm o'zgarishlarini o'lchamaymiz. Hujayra mexanizmlari darajasiga — tirik bosh miyalarda — tushib bormoqdamiz. Tartibsiz ko'rнгan narsalarda endi naqshlarni ko'rayapmiz.

Har bir yangi kashfiyot — asrlar davomida insoniyatni sarosimaga solgan kasalliklar siri yuzasidan yangi bo'lak. Bosh miya cheksiz murakkab va skizofreniya jiddiy imtihon. Lekin mana bunday tadqiqotlar — hayotda real o'zgarish bo'layapti.

Artiq faqat belgilarni davolamayapmiz. Muammoning o'z arxitekturasini tushuna boshladik.

Va bu — chinakam umid.