Dysk, którego nikt nie potrafi rozwiązać

Wyobraź sobie taką sytuację: jesteś archeologiem, przeszukujesz ruiny starożytnego pałacu na Krecie w 1908 roku. Widziałeś już mnóstwo ułamków ceramiki, walące się mury, może jakieś ozdoby. Zwykłe rzeczy. A potem wykopujesz płaski, okrągły przedmiot pokryty spiralą dziwnych znaków — i wygląda niemal zbyt idealnie, żeby był prawdziwy.

Dokładnie to spotkało Luigiego Perniera 3 lipca 1908 roku, gdy odkrył Dysk z Fajstos. I wiecie co mnie w tym najbardziej fascynuje? Minęło ponad 115 lat, a my wciąż się kłócimy, czym to właściwie jest.

Co sprawia, że to cudo jest takie dziwne?

Pozwólcie, że wytłumaczę, dlaczego ten mały dysk (ma około 16 centymetrów średnicy — mniejszy niż pizza) doprowadza ekspertów do szaleństwa:

Po pierwsze, mamy 241 znaków wciśniętych w glinę, ale tylko 45 z nich się powtarza. Jeśli to byłby język, to ta liczba jest dziwna. Zdecydowanie więcej niż w alfabecie, ale daleko od tego, co widzimy w systemach hieroglificznych. To jakby jakaś strefa pośrednia, która nie pasuje do naszych kategorii.

Po drugie — i to jest część, która naprawdę przyciąga moją uwagę — znaki nie były wycinane. Były odbijane w miękkiej glinie. Nazywa się to odciskaniem ślepym, i eksperci twierdzą, że tej techniki nie spotykamy ponownie aż do średniowiecza. Tysiące lat później.

Pozwólcie, żeby to do was dotarło. Ktoś w 2000 roku p.n.e. używał basically prasy drukarskiej przed wynalezieniem druku.

No to czym to jest?

A tutaj robi się ciekawie. Na przestrzeni lat ludzie wysunęli naprawdę szalone teorie:

Jedni uważają, że to tekst religijny lub hymn, zwracając uwagę na to, że niektóre znaki powtarzają się w sposób sprawiający wrażenie poetyckiego. Inni twierdzą, że to może być jakiś zapis. Ale jest też nowsza teoria, która ostatnio krąży — i szczerze? Uważam ją za najbardziej satysfakcjonującą.

Najnowszy preprint (czyli artykuł naukowy, który jeszcze nie przeszedł recenzji) sugeruje, że dysk może być grą planszową. I kiedy się nad tym zastanowić, to ma dużo sensu. Układ spiralny, fakt, że został zrobiony z niewypalonej gliny (łatwej do przekształcenia lub resetowania), sposób, w jaki znaki pojawiają się w sekwencjach — to wszystko rzeczy, których można oczekiwać od gry, której zasady po prostu zaginęły w czasie.

Uwielbiam tę teorię, bo wydaje się bardziej ludzka, wiecie? Zawsze zakładamy, że starożytni ludzie pisali głębokie wiersze lub religijne zaklęcia. Ale może — tylko może — po prostu próbowali wymyślić, jak pokonać swoich kumpli w starożytnej wersji remika.

Problem z zachowaniem (który może być wskazówką)

Jest detail, który nie dostaje wystarczająco dużo uwagi: dysk został znaleziony w spalonym złożu. Glina nigdy oficjalnie nie została "wypalona" w piecu, ale i tak stwardniała — prawdopodobnie dlatego, że pałac wielokrotnie płonął, w tym podczas potężnej erupcji wulkanicznej na Santorynie około 1700 roku p.n.e.

Niektórzy badacze sądzą teraz, że niewypalona glina sugeruje, że dysk był prototypem. Jakby ktoś eksperymentował z projektowaniem gry i schował to do szuflady, nie oczekując, że przetrwa wieki. To miała być tylko fajna mała zabawa, nie eksponat muzealny.

Ta interpretacja trochę mnie smuci i trochę cieszy jednocześnie. Może właśnie zachowujemy czyjeś bazgroły.

Dlaczego nie możemy tego rozwiązać?

Dużo o tym myślałem i myślę, że powód, dla którego Dysk z Fajstos pozostaje nierozwiązany, może być prostszy, niż nam się wydaje: może zadajemy złe pytanie.

Jesteśmy tak zaprogramowani, żeby szukać języków, szyfrów i ukrytych wiadomości, że możemy przeoczyć oczywistą odpowiedź. A jeśli to naprawdę jest tylko gra? Co jeśli ta "tajemnica" to tak naprawdę my, którzy komplikujemy coś, co starożytni ludzie uznawaliby za zupełnie zwyczajne?

Czasami najbardziej frustrujące tajemnice to te, które w ogóle nie miały być tajemnicami.

Co myślicie?

Naprawdę chcę wiedzieć — gdybyście musieli postawić wszystkie pieniądze na jedną teorię, poszlibyście z zaginionym językiem, religijnym hymnem czy starożytną grą planszową?

Jeśli chodzi o mnie? Stawiam na grę. Po prostu czuję, że to ma sens. I szczerze mówiąc, podoba mi się myśl, że za 4000 lat jakiś przyszły archeolog znajdzie planszę do Monopoly i spędzi wieki próbując odczytać jej "religijne znaczenie".

Dysk z Fajstos leży dziś w Muzeum Archeologicznym w Heraklionie na Krecie, wciąż strzeżąc swoich sekretów. Może o to chodzi. Może niektóre tajemnice mają pozostać tajemnicami — przynajmniej dopóki nie nauczymy się patrzeć na nie inaczej.

Co według was naprawdę jest Dyskiem z Fajstos? Piszcie swoje teorie w komentarzach!