Tajemnica, która nie daje za wygrane

Niektóre zagadki z przeszłości wciąż budzą emocje. Zniknięcie Amelii Earhart należy do nich. Minęło ponad 85 lat, a ludzie nadal drążą, co stało się z tą pionierką lotnictwa i jej nawigatorem Fredem Noonanem. Zaginęli nad Pacyfikiem 2 lipca 1937 roku. Ale co, jeśli szukamy jej ostatniego sygnału w złym miejscu?

Odkrycie nastolatki, które mrozi krew

Wyobraź sobie lipiec 1937 roku. Czternastoletnia Betty Klenck siedzi w domu w St. Petersburg na Florydzie. Majstruje przy radiu krótkofalowym. Rodzina pasjonowała się tym – postawili nawet 18-metrową antenę na dachu. Pewnego popołudnia nastolatka łapie dziwny sygnał.

– Tu Amelia Earhart. Tu Amelia Earhart.

Betty chwyta notes. Pisze na szybko, bo transmisja rwie się, słowa lecą lawiną. Z notatek wyłania się koszmar: kobieta, pewnie Earhart, i ranny mężczyzna z majaczącym umysłem. Walczą o radio. Samolot rozbił się na lądzie, ale woda przybywa. Sytuacja wygląda na beznadziejną.

Tata Betty wraca z pracy. Słucha i dzwoni do Straży Przybrzeżnej. Ci uspokajają: – Spokojnie, ogarniamy. Nikt nie sprawdza dalej. Notes kurzy się na półce.

Po co wracać do bajki jednej dziewczyny?

Przez lata historię Betty traktowano jak wymysł marzycielskiej fanki samolotów. Logiczne – wielkie zaginięcia przyciągają wariatów i naiwniaków. Ale Betty nie była osamotniona.

Z jednej opowieści robi się 120

Wchodzi TIGHAR – grupa badaczy odzyskiwania historycznych samolotów. Podejmują temat na serio, z naukowym podejściem. Przeszukują archiwa gazet. Analizują ponad 2000 logów marynarki i Straży Przybrzeżnej. Tworzą bazę danych.

Efekt? 120 relacji o sygnałach radiowych po zaginięciu Earhart. Nazywają je "post-loss signals".

Jak odrzucić bzdury od faktów

Nie łykają wszystkiego. Stosują system punktowania wiarygodności. Uruchamiają programy komputerowe. Obliczają: gdyby samolot nadawał z konkretnego miejsca (w ich hipotezie – wyspa Gardner), jakie szanse, że sygnał doleci akurat tam, wtedy i do tego odbiornika?

Sprawdzają też treść. Czy pasuje? Czy to mgliście, czy konkretnie?

W ten sposób wyłuskują 57 wiarygodnych relacji z 120.

Najmocniejszy trop w tej układance

Jedna z tych 57 relacji szokuje. Pięć godzin po ostatnim kontakcie Earhart z okrętem USCGC Itasca – tym, który koordynował lot. Log okrętu notuje głos, który mógł być jej.

Pomyśl: statek z poszukiwań złapał coś po tym, jak uznali, że po wszystkim.

Czy Betty naprawdę słyszała Amelię?

Prawda? Nie wiemy. To uczciwa odpowiedź nauki.

Antena Betty była na owe czasy topowa. Mogła złapać sygnał, którego nie wychwycili oficialiści. Pasja rodziny do radia i szczegółowe notatki wskazują, że nie zmyślała.

Ale równie dobrze mogła usłyszeć szum, podpiąć go pod news dnia (zaginięcie Earhart huczało w gazetach) i mózg wypełnił resztę.

Sherlock Holmes mawiał: odrzuć niemożliwe, co zostaje, to prawda – choćby niewiarygodna. W życiu trudno odróżnić niemożliwe. Mózg lubi dopisywać wzory.

Czemu to ważne

Nie o to chodzi, czy Betty słyszała Earhart. Fascynuje, że badacze wzięli te "szalone" historie na warsztat. Systematycznie ocenili 120 relacji. Pokazali, jak traktować zagadki historii po naukowemu.

Może Betty złapała SOS. Może szum i wyobraźnia. Jej historia uczy: kluczem do tajemnicy nie jest zawsze odpowiedź. Liczy się dobre pytanie, poważne traktowanie tropów – nawet dziwnych – i rzetelna analiza dowodów.

Zagadka Earhart pewnie nigdy nie zostanie rozwikłana. Ale głos Betty jest teraz w dyskusji. I to już coś.