Sprawa niezrozumianego ssaka

Muszę przyznać – uwielbiam historie, w których naukowcy odkrywają, że przez dziesięciolecia byli w błędzie. To jak odkrycie, że w waszym ulubionym serialu detektywistycznym od początku wskazywano na niewinną osobę. A to najświeższe objawienie ze świata paleontologii? Absolutnie zachwycające.

Wyobraźcie to sobie: jest rok 2024, a zespół badawczy właśnie opublikował artykuł w czasopiśmie „Nature” dotyczący skamieniałości znalezionej na Pustyni Gobi. To nie jest byle jaka skamieniałość – jest niemal kompletna. W paleontologii to jak znalezienie igły w stogu siana, z tym że igła jest z kamienia, a stóg ma około 80 milionów lat.

Zwierzę nosi nazwę Tamirkhan balcarceli i wkrótce stanie się waszym nowym ulubionym stworzeniem prehistorycznym. Uwierzcie mi.

Co takiego mylili się naukowcy?

Przez prawie 40 lat paleontolodzy uważali, że zhelestidy – grupa ssaków żyjących w erze dinozaurów – były spokrewnione z łożyskowcami. Wiecie, z grupą obejmującą ludzi, psy, wieloryby i w zasadzie większość ssaków, które widzicie dziś w zoo.

Dowody? Ich zęby.

Wiem, co myślicie: zęby? Naprawdę?

Oto rzecz. Zęby zhelestidów różniły się od zębów większości innych ssaków kredy. Były niskie i zaokrąglone, idealne do miażdzenia roślin. Większość małych ssaków z ery dinozaurów miała ostre, spiczaste zęby do jedzenia owadów. Dlatego gdy naukowcy natrafili na te dziwne, zaokrąglone zęby, założyli, że wskazują one na jakiś wczesny ssak roślinożerny – może na starożytnego przodka zwierząt kopytnych.

Okazuje się jednak, że zęby mogą być niezwykle mylące.

Wita Tamirkhan: Skamieniałość, która zmieniła wszystko

Zespół znalazł Tamirkhana we wschodniej części Pustyni Gobi w 2004 roku (tak, publikacja zajęła 20 lat – nauka porusza się powoli, proszę państwa). Ale to nie były tylko kilka zębów czy fragment żuchwy. To był niemal kompletny szkielet.

A gdy można zobaczyć całe zwierzę, a nie tylko jego zęby, rzeczy zaczynają wyglądać zupełnie inaczej.

Tamirkhan był mały – około 15–18 cm od nosa do ogona. Ale te tylne nogi? Długie. Niezwykle, nieproporcjonalnie długie. Stawy skokowe miały charakterystyczne cechy, które krzyczą „zalambdalestoid” – zupełnie inna grupa małych, podobnych do ryjówek ssaków, które żywiły się owadami.

Oto więc zwrot akcji: Tamirkhan miał te zaokrąglone, roślinożerne zęby... ale miał też cechy, które jasno wskazują, że zhelestidy wcale nie były spokrewnione z łożyskowcami. Należały do gałęzi zalambdalestoidów.

Zęby były mylnym tropem. Naprawdę, naprawdę przekonującym mylnym tropem.

Dlaczego dentysta nie powinien być waszym jedynym lekarzem

Tu zaczyna się filozoficznie ciekawa część dla nauki.

Badacze cytują francuskiego przyrodnika Georges’a Cuviera, który słynnie stwierdził, że pojedynczy ząb może ujawnić wygląd całego zwierzęcia. Przez ponad 200 lat ta idea kierowała paleontologami. Zęby są twarde, dobrze się zachowują i rzeczywiście wiele mówią o diecie i pokrewieństwach.

Ale Tamirkhan jest dowodem na to, że zęby nie zawsze dają nam pełny obraz.

„Zęby nie zawsze mogą powiedzieć nam, jak wyglądało całe zwierzę.” – Maureen O’Leary, Stony Brook University