Kto by się spodziewał, że mech jest taki fascynujący?

Muszę się do czegoś przyznać. Zanim zaczęłam research do tego wpisu, moja wiedza o mchu ograniczała się do: zielona rzecz na kamieniach, ładnie wygląda w ogródku. Nie powalało, prawda?

No to się przygotuj, bo naukowcy właśnie odkryli coś w mchu, co kompletnie zmieniło moje podejście do tej skromnej roślinki.

Pewien informatyk, Andrew Adamatzky, postanowił wpiąć elektrody w mech i zobaczyć, co się stanie. I bingo — znalazł coś niespodziewanego.

Pionier, którego nikt nie doceniał

Mech to nie jest zwykła dekoracja. Ta maleńka roślina zasiedla ląd od około 470 milionów lat — zanim pojawiły się dinozaury, zanim kwiaty, zanim cokolwiek zielonego, co dzisiaj moglibyśmy rozpoznać.

To tak naprawdę pierwszy kolonizator. Gdzie jest goły skalny teren, tam pojawia się mech, rozdrabnia skałę i tworzy glebę, żeby później mogły się osiedlić bardziej wymagające rośliny. Całkiem niezła robota jak na takiego staruszka.

Ale do niedawna naukowcy sądzili, że mech nic ciekawego nie robi. Nie ma oczu, nie ma układu nerwowego. Po prostu sobie rośnie. Powoli. Zielono.

Albo tak nam się wydawało.

Co się dzieje, gdy podłączysz mech do prądu?

Adamatzky z Uniwersytetu Zachodniej Anglii w Bristolu chciał sprawdzić, czy mech kryje jakieś elektryczne sekrety. Więc zrobił to, co każdy ciekawy naukowiec: wziął zwykły brytyjski mech ( konkretnie Brachythecium rutabulum — elegancka nazwa dla pospolitegorogatego piórówki), wbił osiem par elektrod mniej więcej centymetr-dwa od siebie w kępę mchu, przygasł światło, utrzymał wilgoć i zaczął obserwować.

Przez cały tydzień.

Czyli jakieś pięć milionów pomiarów elektrycznych.

Czy potrafisz sobie wyobrazić taką cierpliwość? Ja nie mam jej nawet, żeby poczekać na zaparzenie kawy.

I co tam znalazł?

A teraz robi się naprawdę ciekawie. Mech nie po prostu siedział jak roślina. Generował sygnały elektryczne. Nie przypadkowy szum, tylko uporządkowane wzorce — szybkie skoki, średnie, wolne — które rozchodziły się przez mech jak jakaś botaniczna rozmowa.

Pomyśl przez chwilę. Sygnały elektryczne. Przemieszczające się przez kępę mchu. Z wzorcami czasowymi, które sugerują, że coś oznaczają.

To nie jest tak jak neurony w naszym mózgu — te działają znacznie szybciej. Ale też nie jest to nic niewarte. Sygnały przemieszczały się między elektrodami, co oznacza, że podróżowały przez sam mech, a nie były przypadkowymi zakłóceniami.

To wpisuje się w większy obrazek

Tu zaczyna się robić naprawdę ciekawie. Adamatzky prowadził podobne badania na grzybach. I co? Grzyby mają własny język elektryczny. Naukowcy wykryli wzorce przypominające słowa w ich aktywności elektrycznej.

Czy to znaczy, że grzyby rozmawiają ze sobą? Może nie w ludzki sposób. Ale na pewno dzieje się tam coś, czego jeszcze nie rozumiemy.

A teraz do tego grona dołączył mech.

Sam naukowiec zauważył, że „grzyby potrafią wyczuwać wszystko to, co ludzie, i znacznie więcej" oraz zasugerował istnienie „pewnej uniwersalnej gramatyki leżącej u podstaw komunikacji we wszystkich żywych strukturach".

Uniwersalna gramatyka życia? Taki zwrot sprawia, że moje szare komórki dosłownie wybuchają.

Co z tego wszystkiego wynika?

Nie dajmy się ponieść emocjom. Mech nie zacznie rozwiązywać krzyżówek ani pisać wierszy. Te sygnały elektryczne to nie są myśli w naszym rozumieniu.

Ale вот co to sugeruje: granica między „prostym" a „złożonym" życiem może być znacznie bardziej rozmyta, niż nam się wydawało. Kiedyś sądziliśmy, że potrzebujesz mózgu, albo przynajmniej układu nerwowego, żeby prowadzić jakąkolwiek zaawansowaną obróbkę informacji. Rośliny takie jak mech sprawiają, że musimy to przemyśleć.

Badanie sugeruje też całkiem praktyczne zastosowania. Wyobraź sobie budynki pokryte żywym mchem, który wyczuwałby swoje otoczenie — naturalny biohybrydowy czujnik. Nie byłoby to niesamowite?

Szerszy obraz

Nie wiem jak ty, ale mnie to wszystko naprawdę skromni. Przez wieki zakładaliśmy, że inteligencja i złożone zachowania wymagają dużych mózgów i skomplikowanych układów nerwowych. I może — w pewnych aspektach — to prawda.

Ale natura wciąż udowadnia, że najmniej spodziewane organizmy mogą robić niesamowicie skomplikowane rzeczy tuż pod naszym nosem. Albo raczej — pod naszymi stopami.

Mech cicho budował glebę, tworzył siedliska i najwyraźniej prowadził małe elektryczne rozmowy przez setki milionów lat. A my dopiero teraz uczymy się, jak go słuchać.

Może morał jest taki: nie warto tak szybko lekceważyć „prościutkich" organizmów na tym świecie. Mogą właśnie ukrywać warstwy złożoności, których rozwikłanie zajmie nam wieki.

W międzyczasie zamierzam patrzeć na mech na ścianie mojego tarasu trochę inaczej. Kto wie, jakie rozmowy tam się odbywają.