Wyobraź sobie przez chwilę, że twoje ciało to wielkie miasto. Każda komórka ma swoje zadanie, wszystko działa jak w zegarku. A teraz wyobraź sobie, że w tym mieście pojawia się grupa przestępców, którzy nauczyli się oszukiwać system. Budują tunele, omijają posterunki, zmieniają tożsamość. I co najgorsze – uczą się tego błyskawicznie.
Tak mniej więcej wygląda oporność na leczenie nowotworów. I to jest chyba największy koszmar współczesnej onkologii.
Ale jest jedno "ale". Naukowcy z Baylor College of Medicine pracują nad czymś, co naprawdę mnie zaintrygowało.
Problem mądrego raka
Rak to nie jedna choroba. To miliony maleńkich maszyn ewolucyjnych, które non stop się adaptują. Chemia? Znajdą obejście. Radioterapia? To samo. Nowoczesne terapie celowane? Proszę bardzo, i tak znajdą objazd.
Dr Weei-Chin Lin, jeden z badaczy, ujął to wprost: oporność na leczenie to główna przeszkoda w osiągnięciu skutecznych i trwałych terapii przeciwnowotworowych. I niestety ma rację – to właśnie dlatego tak wiele nowotworów wraca.
Co zrobili ci naukowcy?
Zamiast gonić za pojedynczymi trasami ucieczki (czyli celować w jedno białko tu, jedną ścieżkę tam), zespół zrobił krok wstecz i zapytał: co tak naprawdę steruje wszystkimi tymi ucieczkami?
Odpowiedź? Białko o nazwie TopBP1, a konkretnie jego fragment oznaczony jako BRCT7/8. Wyobraź sobie, że to wieża kontroli lotów – sama nie lata samolotami, ale koordynuje wszystko. Reguluje wiele procesów wspierających raka jednocześnie, w tym białka, które działają jak osobista ochrona komórek nowotworowych.
Zespół zaczął przesiewać tysiące związków chemicznych, szukając czegoś, co mogłoby rozpuścić to centrum dowodzenia. Po mnóstwie modelowania komputerowego i pracy w laboratorium znaleźli związek o nazwie CS18.
Co jest takiego wyjątkowego w CS18?
To mnie naprawdę zainteresowało. Kiedy CS18 blokuje fragment BRCT7/8:
- Wycisza działania wspierające raka ze strony MYC i zmutowanego p53
- Naprawa DNA w komórkach nowotworowych staje się mniej wydajna
- Komórki rakowe chętniej obumierają
- A do tego – aktywuje geny tłumiące wzrost guza
Wszystko przez trafienie w jedno centralne przełączanie. To elegancka nauka, powiem wam.
Prawdziwa magia: terapia skojarzona
Ale najciekawsze dopiero nadchodzi. CS18 sam w sobie jest interesujący, ale badacze odkryli coś niezwykłego, gdy połączyli go z istniejącymi lekami onkologicznymi.
Kiedy CS18 zestawili z inhibitorami PARP czy osimertinibem, efekty były lepsze niż przy każdym z tych leków osobno. I uwielbiam tę część – w komórkach raka płuc, które stały się oporne na osimertinib, dodanie CS18 przywróciło im wrażliwość na lek.
W badaniach na zwierzętach zaobserwowano znaczące zmniejszenie wzrostu guzów bez większej utraty wagi czy innych oznak toksyczności. To ważne – jednym z powodów, dla których niektóre terapie przeciwnowotworowe zawodzą, jest to, że zbyt mocno uderzają też w zdrowe komórki. CS18 wydawał się mniej toksyczny dla prawidłowych tkanek.
Przetestowano to na wielu typach nowotworów: potrójnie ujemnym raku piersi, raku jajnika, raku płuca i ostrej białaczce szpikowej. Efekty pojawiały się w całym spektrum.
Moje przemyślenia
Muszę być ostrożny, bo to wczesne badania. Mówimy o studiach laboratoryjnych i modelach zwierzęcych, nie o próbach na ludziach. Droga od "obiecujące wyniki u myszy" do "zatwierdzona terapia" jest długa i pełna komplikacji. Większość eksperymentalnych leków nigdy nie trafia na rynek.
Ale jest coś, co napawa mnie prawdziwym optymizmem: ta metoda nie próbuje być mądrzejsza od raka, grając w jego własną grę. Zamiast tego uderza w infrastrukturę, której rak używa do adaptacji.
Pomyśl o tym inaczej – zamiast grać w whac-a-mole z poszczególnymi mechanizmami oporności (które rak i tak ominie), disrupujesz system sterowania, który pomaga mu się adaptować. To fundamentalnie inna strategia i może właśnie dlatego ma szansę działać lepiej.
Naukowcy wzywają do dalszego rozwoju CS18 jako składnika przyszłych terapii skojarzonych. Niezależnie od tego, czy to będzie za pięć czy za dwadzieścia lat, myślę, że podejścia takie jak to reprezentują kierunek, w którym zmierza leczenie nowotworów – mądrzejsze, bardziej ukierunkowane i mam nadzieję, że skuteczniejsze.
Będę obserwować te badania z dużym zainteresowaniem.