Bir tur g'alaba qozonsa, ikkinchisi yo'qoladi

Tasavvur qiling: ikki guruh odamlar o'zgaruvchan dunyoda yashashga harakat qilmoqda. Birinchilarida do'stlar va yaqinlar tarmog'i bor, qiyin paytlarda yordam beradi. Ikkinchilari yolg'iz, falokat paytida o'zlari bilan qoladi. Qaysi biri omon qoladi deb o'ylaysiz?

Taxminan 40 ming yil oldin Yevropada shunga o'xshash voqea sodir bo'lgan. Monreal universiteti olimlari yangi tadqiqoti shuni ko'rsatdi. Bu neandertallarning yo'qolishini butunlay boshqacha tushuntiradi.

Eski izohlar to'liq emas

Ko'p vaqt neandertallar ahmoqroq, zaifroq yoki iqlim o'zgarishiga moslasholmagan deb o'ylashdi. Ammo dalillar boshqacha gapiradi. Ular bir necha muzlik davrini insonlar kelguncha o'tkazib kelishgan. Sovuqqa chidashlari bor edi.

Olimlar ekologlarning hayvonlar joylashuvini kuzatish usullarini qo'llashdi. Neandertallar va ilk insonlarning yashashi mumkin bo'lgan hududlarni xarita qildilar. Bu oddiy taxmin emas, aniq modellar.

Aslida hammasi aloqalarda

Ariane Burke professori jamoasi tahlil qilganda, kutilmagan natija chiqdi. Insonlar yashaydigan joylar katta emas, balki bir-biriga bog'langan edi.

Misol uchun, sovuq qishda qishloqda yashasangiz, yaqin qishloqlarga borib, ovqat almashsangiz, resurslar taqsimlasangiz yaxshi. Izolyatsiyada qolsangiz, o'zingizga qolasiz.

Modellar shuni ko'rsatdi: insonlarning yashash hududlari bir-biriga yaqin va bog'liq. Neandertallarnikilar parchalanib, uzoqdan bir-biriga erishib bo'lmas.

Iqlimning o'zgaruvchanligi hal qildi

Muhimi, shunchaki sovuq emas. Iqlimning birdan issiq-sovuq o'zgarishi halokatli edi. Barqaror muzlikdan ko'ra, bu tebranishlar og'irroq zarba berdi.

Bunday paytda do'stlar tarmog'i kerak bo'ladi. Hayvonlar qayerga ko'chganini, ovqat qayerda ekanini bilish, boshqa guruhlarga borish mumkin bo'lishi lozim.

Neandertallar doimiy sovuqqa chidagan. Lekin tez o'zgarishlarda yolg'izlik ularni zaif qildi.

Hududlar farqi katta

Tadqiqot G'arbiy Yevropada, ayniqsa Iberiya yarim orolida neandertallar uzoqroq yashaganini ko'rsatdi. U yerdagi hududlar bir-biriga yaqinroq bog'langan, aholisi mustahkamroq edi.

Sharqda esa guruhlar kichik va ajralgan. Iqlim yomonlashganda, yordamga borolmadilar.

Neandertallarni nima yo'q qildi?

Bitta sabab yo'q. Insonlar aqlli emas (bu hali bahsli). Iqlim ham emas, chunki oldin muzliklarni o'tkazganlar.

Bu omillar birikmasi:

• Tez iqlim tebranishlari – ovqat manbalarini buzdi
• Parchalangan populyatsiyalar – bir-biriga yordam bera olmadi
• Zaif aloqalar – insonlarnikiga nisbatan
• Yomon joylashuv – ayrim hududlarda izolyatsiya

Bular birlashganda, neandertallar asta-sekin chiqarib yuborildi. Ular past emas, balki omon qolish o'yinida yutqazdi.

Nega muhim?

Bu tadqiqot omon qolish har doim kuch yoki aql emasligini ko'rsatdi. Ba'zan zaxira reja, yaqin qishloqdagi do'stlar, ko'chish imkoni hal qiladi.

Eski savollarga zamonaviy usullar bilan yangi javoblar topiladi. Ekologiya modellarini insonlarga qo'llash – bu yangi ko'rinish.

Noaniq dunyoda aloqa va moslashuvchanlik hamma narsadan ustun. Bugungi beqaror zamonimizga o'xshamaydimi?