Evrenin Sayıları ve Hayatın Akışı

Bu hafta karşılaştığım bir araştırma beni gerçekten sarsıcı bir soruyla baş başa bıraktı.

Su içtiğiniz bir bardak düşünün. İçinde ne var? Moleküller, hidrojen, oksijen, aralarında boşluklar. Ama bir dakika — o suyun akışkanlığı, yani viskozitesi, evrenin en temel sabitlerine bağlıysa ne olur?

İşte bilim insanlarının yeni keşfettiği bağlantı bu.

Neden Varız?

Evren sonsuz farklı şekilde oluşabilirdi. Yıldızlar yanabilirdi ama bizim vücudumuzu oluşturan elementleri üretemezlerdi. Gezegenler var olabilirdi ama üzerlerinde hiçbir canlı çıkmazdı. Siz şu an bunları okuyorsunuz çünkü koşullar tam olması gerektiği gibi gerçekleşti.

Fizikçiler bunu yıllardır düşünüyor: Evrenin temel kurallarında, atomların nasıl davrandığını belirleyen sayılarda bir "tutarlılık" var mı? Bu sayılara fizik sabitleri diyoruz. Değerleri neden böyle? Hiç kimse bilmiyor.

Londra'daki Queen Mary Üniversitesi'nden Kostya Trachenko ve ekibi bu soruyu epey ilginç bir yerden ele almış.

Fizik Sabitleri Nedir?

En basit haliyle anlatayım: Fizik sabitleri evrenin değişmez sayıları. Elektronun kütlesi, protonun yükü, Planck sabiti — bunların hepsi her yerde aynı.

Bu sayılar atomların nasıl bağlandığını, kimyanın nasıl işlediğini belirliyor. Değerlerinde küçük bir kayma olsa, her şey tamamen farklı olurdu. Belki de evren hiç oluşmazdı.

Viskozite: Beklenmedik Bağlantı

İşin ilginç yanı şu: Trachenko sıradan bir soru sormuş — sıvılar neden akıyor?

Viskozite, bir sıvının ne kadar "kıvamlı" olduğu. Su kolay akar, düşük viskozite. Bal ise koyu ve yavaş akar, yüksek viskozite. Hepsi bu.

Trachenko şunu merak etmiş: Acaba evrenin fizik sabitleri, sıvıların ne kadar ince akabileceğini sınırlıyor mu?

Cevap: Evet.

2020'deki araştırması, viskozitenin altında bir sınır olduğunu gösterdi. Suyu sonsuz derecede seyrek hale getiremezsiniz. Çünkü gerçekliği yöneten temel sayılar buna izin vermiyor.

Hayat ve Akış

İşte burası gerçekten şaşırtıcı.

Her hücre, akışkan hareketine bağlı. Besinler hücrelere giriyor, atıklar çıkıyor. Kimyasal tepkimeler sıvı ortamda gerçekleşiyor. Hatta moleküllerin yayılması bile, sıvıların ne kadar kolay aktığına bağlı.

Viskozite çok yüksek olsaydı her şey tıkanırdı. Besinler yerine ulaşamazdı. Hücreler kendi kalın çorbalarında boğulurdu.

Çok düşük olsaydı da sorun olurdu. Kontrollü, düzenli akış bitkisel hayata geçerdi. Moleküller her yöne savrulurdu.

Yani hayat, sıvıların tam "doğru" akmasını gerektiriyor. Ve evrenin temel sabitleri tam da bunu sağlayacak şekilde ayarlanmış görünüyor.

Trachenko'nun son çalışmalarına göre, Planck sabiti veya elektron yükü gibi değerlerde sadece birkaç por

sentlik değişim, kanın ya çok koyu ya çok akışkan olmasına yol açabilir. Yaşam dostu viskozite için bırakılmış pay oldukça dar.

Yıldızlarla Bağlantı

Bir de şu var: Aynı fizik sabitleri yıldızlardaki nükleer tepkimeleri de kontrol ediyor. Karbonu, oksijeni, yani bizi oluşturan elementleri üreten süreçleri.

Demek ki hayat ortaya çıkmadan çok önce, yıldızlar zaten biyolojinin yapı taşlarını üretiyordu — ve bu üretim, milyonlarca yıl sonra kanımızın damarlarımızda nasıl akacağını belirleyen kurallarla aynı sayılar tarafından yönetiliyordu.

Bu bir tesadüf mü? Değil mi? Bilim henüz bilmiyor. Ama yıldızların içindeki füzyonla damarlarımızdaki akışı aynı sayıların kontrol etmesi, en azından düşündürücü.

Sonuç

Fizik denilince çoğumuz uzak kavramlar hayal ediyoruz — kara delikler, kuantum parçacıkları, galaksilerin doğuşu. Ama işte karşımızda: En soyut yasalar ile en gündelik hayat, aynı sayılarda kesişiyor.

Su içtiğinizde, nefes aldığınızda, kalbiniz attığında — evrenin temel sabitlerinin tam bu aralıkta kalması sayesinde var olan süreçleri deneyimliyorsunuz.

Bu ya derin bir rastlantı, ya da bizim henüz kavrayamadığımız bir düzen. Ya da sadece olan biten bu — ve biz de sorabilecek kadar buradayız.

Her halükarda, balın akışından şikayetçi değilim.