Dinosavrlar bizni nima uchun tez qarishimizga sababchi?

Qiziqarli fikr: dinosavrlar sizning tez qarishingizga sabab bo‘lsa-kerakmi? Bu ilmiy fantastika emas. Birmingem universiteti mikrobiologi Joao Pedro de Magalhays bu haqda jiddiy gipoteza chiqargan.

Uning fikri shunday: dinosavrlar 100 million yil hukmronlik qilganida, mayda sutemizuvchilar (bizning ajdodlarimiz) doim ov bo‘lib yurardi. Kichkina, sekin va har payt yemirilish xavfi ostida. Shuning uchun uzoq umr ko‘rishga ehtiyoj yo‘q edi. Faqat tez ko‘pavergichlik kerak edi.

Evolyutsiyaning qiyin tanlovi

Mantiqiy o‘ylang. T-Reks ovida yashirinib yuradigan mayda hayvon uchun 80 yoshga yetish foydasiz. Muhimi – bugun genlaringizni o‘tkazing va tugang.

Tabiiy tanlanish million yillar davomida sutemizuvchilarni shunday o‘zgartirdi: umr qisqa bo‘lsin, lekin ko‘p avlod bersin. Uzoq umr beruvchi genlar yo‘qoldi yoki o‘chirildi.

De Magalhays 2023-yilda BioEssays jurnalida shunday yozgan: "Erta sutemizuvchilardagi tez ko‘payish bosimi uzoq umr genlarini yo‘qotgan". Buni "uzoq umr bo‘g‘uvi gipotezasi" deb ataydi. Sutemizuvchilar nega boshqa hayvonlarga qaraganda tez qarashi shu bilan izohlanadi.

Genetik cheklovlar hali ham biz bilan

Eng qiziqi shundaki, bu ta’sir hali ham bor. Insonlar, fillar va kitlar uzoq yashashi mumkin bo‘lsa ham, 100 million yil oldingi genetik qoidalarga bo‘ysunamiz. Zararni tiklovchi genlar yo‘qoldi.

Misollar? Sudraluvchilar (reptiliyalar) UV nurlari buzgan terini qayta tiklaydi, umr bo‘yi yangi tish o‘stiradi. Sutemizuvchilar esa shunday qila olmaydi. Biz 5 yoshdan oshib yashashni "lotereya" deb hisoblagan davrning merosidir.

Nega boshqa hayvonlar sekin qarasa, biz emasmiz?

De Magalhays tadqiqotida aniq ko‘rsatgan: biz ba’zi fermentlar va tiklov mexanizmlarini yo‘qotdik. Sudraluvchilar tanasini qayta tiklaydi, quyosh zararini bartaraf etadi. Ular tez ko‘payish bosimi ostida bo‘lmagan, tiklov tizimlarini rivojlantirgan.

Bizning ajdodlar esa faqat ko‘payishga e’tibor bergan. Tiklov genlari "hashamat" sifatida tashlab yuborilgan.

Ijobiy tomoni ham bor

Dinosavrlar umr ko‘rmadi, biz esa yashadik. 66 million yil oldin asteroid tushganda, tez ko‘payish strategiyamiz yordam berdi. Dinosavrlar moslasha olmadi, sutemizuvchilar esa sayyorani egalladi. Qorong‘uda yashirinib qo‘rqib yurgan ajdodlarimiz tufayli g‘alaba qozondik.

Kelajakka ta’siri

Bu hali gipoteza. Qarish haqida ko‘p noma’lumlar bor. Lekin savollar qiziqarli: yo‘qolgan genlarni qayta yoqamizmi? Tiklov mexanizmlarini tushunsak, qarish yoki saraton dori yasaymizmi? (Saraton sutemizuvchilarda ko‘proq uchraydi).

Xulosa

O‘tmishni o‘zgartira olmaymiz. Lekin nega shunday qarishimizni tushunsak, yechim topamiz. Dinosavrlar 66 million yil o‘tib ketdi, ammo ularning ta’siri genlarimizda saqlanib qoldi. Ajoyib emasmi?