Asablaringizga Batareya Kerak Bo‘lsa

O‘zingizni eslab ko‘ring: qo‘lingizni tasodifan issiq narsaga urib yuborganingizda yoki uzun vaqt noqulay holatda o‘tirganingizda qanday his qilganingizni. Endi tasavvur qiling — bu his doimiy ravishda davom etsa. Millionlab odamlar shunday azob chekishmoqda.

Avvalgi davolash usullari asab og‘rig‘ini signalni o‘chirish yoki ovozni pasaytirishdek ko‘rardi. Lekin hozir boshqacha yondashuv paydo bo‘ldi.

Asablar charchab qoladi

Asablar ham boshqa hujayralar kabi energiya talab qiladi. Bu energiya hujayra ichidagi mitoxondriyalar orqali hosil bo‘ladi. Ular — hujayraning kichik “elektr stansiyalari”.

Agar asab shikastlansa (masalan, qandli diabet yoki kimyoviy davolanish tufayli), mitoxondriyalar ishlamay qoladi. Natijada asab yetarli energiya ololmaydi va noto‘g‘ri signal yubora boshlaydi. Bu — telefon batareyasi butunlay o‘chib qolgan holatga o‘xshaydi.

Yangi yechim: energiyani bo‘lishish

Duke universiteti olimlari g‘ayrioddiy fikrni ilgari surishdi: shikastlangan asablarga yangi mitoxondriyalar berish mumkinmi?

Ular topdiki, asab atrofidagi maxsus hujayralar — sun’iy yo‘ldosh glial hujayralar — o‘z mitoxondriyalarini shikastlangan asablarga o‘tkazishi mumkin. Bu jarayon juda mayda “tunnel”lar orqali sodir bo‘ladi. Ular orqali energiya bir hujayradan boshqasiga o‘tadi.

Sinov natijalari

Tadqiqotda odam to‘qimalari va sichqonlar ustida sinov o‘tkazildi. Mitoxondriyalar almashinuvi kuchaytirilganda og‘riq belgilari 50 foizgacha kamaydi. Ba’zi hollarda bu ta’sir ikki kungacha davom etdi.

Shuningdek, sog‘lom mitoxondriyalarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri orqa miyaga yuborish sinab ko‘rildi. Natija faqat mitoxondriyalar sog‘lom bo‘lgandagina ijobiy bo‘ldi. Qandli diabetli odamlardan olingan mitoxondriyalar esa hech qanday foyda bermadi.

Bu nima uchun muhim?

Ko‘pchilik og‘riq dorilari faqat miyani “signalni eshitma” deb aldashi mumkin. Bu yondashuv esa boshqacha — u asabning o‘zini tiklashga harakat qiladi. Asab energiya olsagina, u yana to‘g‘ri ishlay boshlaydi.

Olimlar bu jarayonda MYO10 oqsili muhim rol o‘ynashini aniqladilar. Bu oqsil tunnel hosil bo‘lishida ishtirok etadi. Kelajakda shu mexanizmni kuchaytiruvchi dori yoki inyeksiya yaratish mumkin.

Hozircha cheklovlar

Bu tadqiqot hali faqat sichqon va to‘qima ustida o‘tkazilgan. Odamlar ustida sinovlar hali boshlanmagan. Shuningdek, buni uy sharoitida qabul qilinadigan dori shakliga aylantirish hali uzoq.

Bu nimani o‘zgartirishi mumkin?

Agar usul muvaffaqiyatli bo‘lsa, diabetik asab shikastlanishi yoki kimyoterapiya ta’siridan aziyat chekuvchi odamlar uchun yangi imkoniyat ochiladi. Ular endi faqat og‘riqni bostiribgina qolmay, asabni tiklash imkoniga ega bo‘lishi mumkin.

Qiziq tomoni shundaki, mitoxondriya almashinuvi semizlik, saraton va insultdan keyingi tiklanish kabi holatlarda ham muhim rol o‘ynashi mumkin.

Xulosa

Bu tadqiqot yana bir bor ko‘rsatdiki, ba’zida eng yaxshi yechim — savolni boshqacha qo‘yishda. “Qanday qilib og‘riq signalini to‘sib qo‘yish mumkin?” degan savol o‘rniga “Nima uchun asab shikastlangan?” degan savol berilgan.

Javob esa oddiy bo‘lib chiqdi: u energiyasiz qolgan edi.