Twój mózg zawiera miliardy neuronów, które ciężko pracują, żebyś mógł myśleć i działać — albo przynajmniej tak zawsze sądziliśmy. Ale naukowcy są coraz bardziej przekonani, że prawdziwa historia dotyczy zupełnie innego typu komórek, które przez ponad wiek completnie ignorowaliśmy. Gdybym ci powiedział, że naukowcy przegapiali przez mniej więcej 90% tej historii, jeśli chodzi o to, jak działa twój mózg — pewnie pomyślałbyś, że przesadzam dla efektu. Ale jest jedna rzecz: badania faktycznie to potwierdzają. W twoim mózgu jest typ komórek, który cały czas ukrywał się na widoku, a może być kluczem do zrozumienia wszystkiego — od twojego lęku po to, dlaczego czasem się poddajesz, gdy robi się ciężko.

O co właściwie chodzi?

Pozwól, że przedstawię ci astrocyty (powiedz to trzy razy szybko). To małe, gwiazdkowate komórki mieszkające w twoim mózgu, a do niedawna naukowcy zasadniczo myśleli, że są... ozdobą. Tłem. Czymś, co po prostu trzyma neurony na miejscu, podczas gdy „prawdziwa" praca się dzieje. Pomyśl o tym tak: gdyby twój mózg był zespołem rockowym, neurony zawsze były wokalistami, gitarzystami i perkusistami — tymi, na których wszyscy patrzą. Astrocyty były tymi ludźmi z tyłu, może podawali wodę. Miło mieć ich w pobliżu, ale niekoniecznie niezbędni do występu. Poza tym jest pewien zwrot akcji: ci ludzie z tyłu mogą tak naprawdę prowadzić cały show.

„Ciemna materia" twojego mózgu

Dr Kevin Guttenplan, badacz z Oregon Health Science University, ma naprawdę fajny sposób myślenia o tym. Nazywa astrocyty „ciemną materią" mózgu. Ciemna materia to ta tajemnicza substancja, która stanowi większość wszechświata, ale jest dla nas kompletnie niewidoczna. Wiemy, że istnieje, bo widzimy jej efekty — galaktyki rozleciałyby się bez niej — ale nigdy nie zobaczyliśmy jej bezpośrednio. Coś ci to przypomina? Astrocyty stanowią około połowy komórek w twoim mózgu (i dziewięć na dziesięć komórek w niektórych obszarach), a mimo to przez ponad sto lat badań nad neuronauką praktycznie je ignorowaliśmy. Byliśmy tak skupieni na neuronach — jak strzelają, jak się łączą, jak tworzą wspomnienia — że założyliśmy, że wszystko inne to tylko wsparcie strukturalne. Ale tak jak astronomowie uświadomili sobie, że nie mogą zrozumieć wszechświata bez uwzględnienia ciemnej materii, tak neurobiolodzy dochodzą do wniosku, że nie zrozumiemy mózgu bez zrozumienia astrocytów.

Dlaczego powinno cię to obchodzić?

Tutaj robi się naprawdę fascynująco (i szczerze mówiąc, trochę mnie to porusza). Badania z ostatniej dekady sugerują, że astrocyty nie są biernymi obserwatorami — aktywnie kształtują to, jak myślisz, czujesz i zachowujesz się. Na przykład badania pokazały, że astrocyty wydają się odgrywać rolę w:

tym, jak reagujesz na strach i lęk
twojej zdolności do regulowania emocji
tym, czy продолжаешь walczyć z trudnym zadaniem, czy się poddajesz

Ta ostatnia kwestia absolutnie mnie fascynuje. Wyobraź sobie taką sytuację: badacze umieszczają larwy rybek w komorze wirtualnej rzeczywistości, gdzie rybki są ciągle „spychanie do tyłu" niezależnie od tego, jak bardzo próbują płynąć do przodu. Na początku rybki неustannie próbują. Ale w końcu po prostu... się poddają. Co kontroluje ten przełącznik z „dalej walczę" na „mam dość"? Tu właśnie wchodzą astrocyty. Wykrywają sygnały powtarzającej się porażki i w końcu wyłączają obwody ruchowe odpowiedzialne za próby. To jakby miały coś w rodzaju „budżetu wysiłku", który w końcu się kończy.

Dlaczego tego nie zauważyliśmy?

To jest ta część, która naprawdę mnie irytuje. Od jakiegoś czasu mamy technologię, żeby lepiej badać astrocyty. Więc dlaczego tak długo zajęło nam uświadomienie sobie, jakie są ważne? Dr Thomas Papouin z Washington University wskazuje na „ogromną bezwładność" w tej dziedzinie. Neuronauka zasadniczo od pierwszego dnia postanowiła, że neurony są gwiazdami tego show, i okazuje się, że takie założenia mogą cię ослепить do tego, co naprawdę się dzieje. To jak z kupnem nowego samochodu — nagle zaczynasz замечать, ile takich modeli jeździ po drodze. Wcześniej ich nie widziałeś, bo nie zwracałeś na nie uwagi. Naukowcy nie szukali aktywności astrocytów, bo zakładali, że jej tam nie ma.

Co to oznacza dla ciebie?

Tutaj robi się osobiście. Zrozumienie astrocytów może kompletnie zmienić sposób, w jaki leczymy choroby mózgu i zaburzenia psychiczne. Pomyśl o zaburzeniach lękowych, depresji czy chorobach neurodegeneracyjnych jak Alzheimer. Próbowaliśmy zrozumieć i leczyć te schorzenia, koncentrując się prawie wyłącznie na neuronach. Ale jeśli astrocyty są tak ważne, jak sugerują badania — mogliśmy przegapiać ogromną część układanki. Wyobraź sobie, że kluczem do leczenia lęku nie jest tylko regulowanie tego, które neurony strzelają, ale zrozumienie, jak astrocyty przyczyniają się do tej reakcji strachu. To całkowicie inne podejście — i potencjalnie znacznie skuteczniejsze.

Podsumowanie

Jestem szczerze podekscytowany tym, w którą stronę zmierzają te badania. Jesteśmy w punkcie, w którym neuronauka może fundamentalnie zmieniać swoje rozumienie tego, jak działa mózg — a wszystko przez zwrócenie uwagi na komórki, które przez ponad wiek zasadniczo ignorowaliśmy. To mnie uczy, że nauka to nie tylko szukanie odpowiedzi. Czasem chodzi o pokorę — uświadomienie sobie, że zadawaliśmy złe pytania. Tak długo pytaliśmy „jak neurony to robią?", że nigdy nie zastanowiliśmy się, czy nie może być w to zaangażowane coś innego.

Więc następnym razem, gdy poczujesz przypływ lęku, podejmiesz trudną decyzję albo w końcu dasz sobie spokój z tą trudną łamigłówką — poświęć chwilę, żeby docenić swoje astrocyty. Te skromne, gwiazdkowate komórki mogą kierować znacznie większą częścią twojego życia, niż kiedykolwiek sobie wyobrażałeś. Wszechświat jest dziwny i cudowny, i okazuje się, że najdziwniejsze oraz najwspanialsze jego części mogą ukrywać się właśnie w twojej głowie.

Neurony, których nikt nie potrafił wyjaśnić. Teraz naukowcy są bliscy przełomu