Yangi tadqiqot: artritning siri tug'ilishdan oldin boshlangan bo'lishi mumkin
Aytayin, bu yangi tadqiqot haqida eshitganimda hayratda qoldim. Kennedi instituti olimlari bir qiziqarli narsani aniqlashtirdi — ba'zi bo'g'imlarimiz hayotimiz boshlanishidan oldinroq artrit uchun "tayyorlangan" bo'lishi mumkin ekan.
Qanday qilib bu sirli kasallik?
Yillar davomida shifokrlarni bir narsa bezovta qilgan: revmatoid artrit barcha bo'g'imlarga bir xil hujum qilmaydi. U alohida joylarni "yoqtiradi". Masalan, barmoqlarning o'rtadagi bo'g'imlari doimiy ravishda yallig'lanadi, lekin ularga yaqin bo'lgan uchki bo'g'imlar esa deyarli sog'lom qoladi. Bir xil odam, bir xil kasallik, lekin tamomila boshqa natija.
Olimlar buni immun tizimida qidirishgan. Bu mantiqiy edi — revmatoid artrit autoimmun kasallik, demak, javobgarlik immun tizimida deb o'ylashgan.
Haqiqiy kashfiyot
Lekin tadqiqotchilar boshqa yo'l tutishga qaror qildilar. Ular rivojlanayotgan bo'g'imlarni — hatto embrion davrida bo'lishini o'rganishdi.
Juda kuchli texnologiyalar yordamida — xususan, hujayra ketma-ketligini o'rganish, 3D tasvir olish va maxsus rentgen — ular inson barmoqlari bo'g'imlarining rivojlanishini xaritada tasvirlashdi.
Natija hayratlanarli edi. Zaif bo'g'imlar (o'rtadagi bo'g'imlar) sog'lom bo'g'imlardan (uchki bo'g'imlar) embrion davridayoq farq qilar ekan. Bu farqlar:
- Ko'proq sinovial to'qima (bo'g'imni qoplaydigan qatma)
- Maxsus fibroblasta hujayralari — PI16+ hujayralar
- Bu hujayralar qon tomirlari atrofida va paylar suyakka ulanganda joylashgan
Fibroblastalar nima?
Fibroblastalar — bu organizmning "quruvchilari". Ular biriktiruvchi to'qimalar hujayralari bo'lib, turli tuzilmalarni yaratishga yordam beradi. Bo'g'imlarda ular sinovial qavatni hosil qilishda muhim rol o'ynaydi — bu silliq to'qima bo'g'imlarning silliq harakatlanishini ta'minlaydi.
Lekin muhim jihat shundaki, zaif bo'g'imlardagi PI16+ hujayralar yallig'lanish signalariga boshqacha reaksiyada bo'ladi. Ular yallig'lanishga "tayyor" bo'lib ko'rinadi.
Bu nima degani?
Bu tadqiqot revmatoid artritni tushunishimizni o'zgartirishi mumkin. Yillar davomida e'tibor faqat immun tizimiga qaratilgan. Bu hali ham muhim, albatta.
Ammo endi aniq bo'ldi — bo'g'imning o'zi ham muhim. Qandaydir ikki xonali uy haqida o'ylab ko'ring. Tashqaridan bir xil ko'rinadi, lekin birida poydevor muammolari bor. Bir xil shamol, lekin turli xil natijalar.
Xulosa
Ba'zan kasalliklarni davolash yangi narsani kashf qilishda emas, balki boshqa savol berishda va e'tibor berilmagan joylarni ko'zdan kechirishda yotadi.
Yillar davomida "nega aynan shu bo'g'imlar?" savoliga immun tizimi sabab deb javob berilgan. Endi esa rivojlanish biologiyasiga qarash kerak ekan — bo'g'imlar dastlab qanday quriladi.
Tug'ilishdan oldin sodir bo'lgan narsa 50-60 yoshda artrit rivojlanishiga ta'sir qilishi mumkinligini tasavvur qilish g'ayrioddiy, to'g'rimi?