Nur aylanib yuradi: Texnologiyani o‘zgartiradigan optik bo‘ron

Tasavvur qiling: tabiatdagi bo‘ronni ko‘rib, "Nur ham shunday aylanib yurishi mumkinmi?" deb o‘ylaganmisiz? Polsha, Fransiya va Nyu-York olimlari shu savolga javob berdi – ha, mumkin!

Ular mikroskopik tuzilmalarda aylanuvchi nur yaratdi. Katta laboratoriyalar emas, oddiy va kichik narsa yordamida. Bu kvant aloqasi uchun katta yutuq bo‘lishi mumkin.

Bu "Optik bo‘ron" nima?

Oddiy nur oldinga harakatlanadi. Bu esa o‘z o‘qi atrofida aylanib, oldinga ketadi – burg‘u kabi. Olimlar buni "optik girdob" deb ataydi. Polarizatsiyasi ham birga aylanadi, ya’ni nur ikki xil burilish bilan raqs tushadi.

Avval bunday girdobni yaratish qiyin edi: murakkab nanotuzilmalar yoki qimmat jihozlar kerak. Endi hammasi o‘zgardi.

Soddaroq yechim: Suyuq kristallar

Olimlar murakkab narsalardan voz kechdi. Suyuq kristallardan foydalandi – eski ekranlarda ishlatiladigan material.

Bu material suyuqlikdek oqadi, lekin molekulalari tartibli joylashadi. Ichida "toron" deb ataladigan kichik nuqsonlar bor. DNK spiralini halqa shakliga o‘rab tasavvur qiling – donut kabi. Bu nuqsonlar nur uchun mikroskopik tuzoq bo‘ladi.

Ular shu tuzoqlarni ishlatishni o‘yladi – ular allaqachon bor edi!

Fotolar uchun sun’iy magnit maydoni

Nur magnit maydoniga elektron kabi ta’sir qilmaydi. Olimlar sun’iy maydon yaratdi. Suyuq kristallarda polarizatsiya joyiga qarab farqli tezlikda o‘tadi – birefringence deb ataladi.

Bu matematik jihatdan haqiqiy magnit maydoniga o‘xshaydi. Nur orbitada aylanadi. Effektni kuchaytirish uchun toronni optik kavita – kichik oynali qutiga qo‘ydi. Nur uzoqroq qoladi. Hammasini tashqi kuchlanish bilan boshqarish mumkin – o‘lchamni o‘zgartirish oddiy.

Eng muhim kashfiyot

Boshqa tizimlarda girdob yuqori energiyada paydo bo‘ladi. Bu yerda esa eng past – asosiy holatda! Bu barqaror va energiya tejaydi.

Nur shu holatda tabiiy ravishda aylanadi. Lazer bo‘yoq qo‘shganda, nur lazer nuriga aylandi – aniq va yo‘naltirilgan.

Nega muhim?

Bu oddiy materiallar bilan aylanuvchi nur yaratish imkonini beradi. Kvant aloqasi, kichik narsalarni boshqarish uchun foydali. Avval murakkab edi, endi kuchlanish bilan boshqariladi.

Fottonik qurilmalar – nur bilan ma’lumot uzatuvchi texnologiya – arzon va kichik bo‘ladi. Olimlar fotonlarni kvark kabi harakatlantirishdan ilhom oldi. Kelajak texnologiyasi shu bilan boshlanadi.

Hammasi "Nur bo‘ron bo‘la oladimi?" degan savoldan chiqdi.

Manba: https://www.sciencedaily.com/releases/2026/04/260424233215.htm