Kimsenin Konuşmak İstemediği Kaza
Şunu baştan söyleyeyim: Darya Shipilova'nın başına gelenlerle ilgili resmi açıklamalar inanılmaz derecede belirsiz. Bildiğimiz tek şey, 2 Ekim tarihinde Sibirya'nın Irkutsk kentindeki Veba Önleme Araştırma Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki bu laboratuvar görevlisinin, pnömonik veba bakterisi içeren bir deney tüpünü hatalı kullanmasının ardından hayatını kaybettiği yönünde.
Bu bile başlı başına korkutucu değil mi? Basit bir laboratuvar kazası, bir ölüm, ve birden bu tesislerin ne kadar güvenli olduğunu sorgulamaya başlıyoruz.
Ama işin asıl ilginç—ve korkunç—kısmı burada.
Tarih Kitabındaki Veba Değil Bu
Shipilova'nın maruz kaldığı veba, tarih derslerinden bildiğimiz bubonik veba değil. Yani 1300'lerde Avrupa'nın yarısını yok eden, ortaçağ filmlerinde ceset toplayan arabacılarla anılan o veba değil.
Hayır, bu pnömonik veba. Ve bu, bir şekilde daha da kötü.
Pnömonik veba lenf bezlerini şişirmiyor; akciğerlere saldırıyor. Endişe verici olan kısım mı? Hasta öksürdüğünde havaya yayılıyor. Yani kişiden kişiye bulaş inanılmaz kolay.
Ama hikayeyi gerçekten rahatsız edici yapan başka bir şey var: Makalede Sovyet bilim insanlarının Yersinia pestis'i—vebayı oluşturan bakteriyi—daha da ölümcül hale getirmek için genetik mühendisliği yaptıklarından bahsediliyor. Tarihin en korkulan hastalıklarından biriyle oynayan bu insanlar, adeta genetikçi rolü üstlenmişler.
Sovyetlerin Gizli Biyolojik Silah Programı
Biraz bu düşünceye kendinizi verin: Hastalıkları silah haline getirmeye adanmış tam bir Sovyet ajansı vardı. Adı Biopreparat'tı ve 1990'lara kadar büyük ölçüde gizli çalıştı.
Raporlara göre, Sovyet bilim insanları burada "kimer" dedikleri şeyleri yarattılar—farklı organizmaların özelliklerini birleştiren genetiği değiştirilmiş veba versiyonları. Özellikle korkunç bir versiyon, veba genlerini miyelin toksinleriyle birleştiriyordu. Sonuç mu? Enfekte olan kişiler antibiyotikle tedavi edildiğinde—bakteriyel enfeksiyonlara karşı normal yanıt buysa—tedavinin kendisi toksinlerin salınmasına neden oluyor, felce yol açıyordu.
Siz ne düşünürsünüz bilmiyorum ama bir hastalığı tedavi etmeye çalıştığınızda daha da ölümcül hale getirme fikri, kabuslardan fırlamış gibi.
Bir de şu var: Venezuela At Ensefaliti gibi diğer patojenlerle de benzer versiyonlar oluşturmuşlar.
Korkutucu olan mı? Bu silah haline getirilmiş suşlar aslında hiç kullanılmadı. Sovyetler Birliği, bunlar devreye girmeden çöktü. Ama araştırma kaybolmadı.
Beni Endişelendiren Kısım
Şimdi Irkutsk'taki Rus laboratuvarına dönelim. Makaleye göre, bu yer Biyogüvenlik Düzeyi 3 (BSL-3) tesis olarak sınıflandırılıyor—en yüksekten ikinci seviye. Bu laboratuvarlar ciddi patojenleri ciddi güvenlik protokolleriyle ele almak zorundalar.
Yine de bir şekilde genç bir bilim insanı maruz kalmış.
Burada panik saçmak istediğimi düşünmeyin. Laboratuvar kazaları oluyor ve tek bir ölüm, küresel salgın tehdidi olduğu anlamına gelmiyor. Ama bağlam çok önemli.
Görüyorsunuz, makalede başka bir tesisten de bahsediliyor: VECTOR. Bu, BSL-4 seviyesinde—yani en üst güvenlik düzeyi—bir laboratuvar ve Sibirya'da, burada çok daha tehlikeli patojenler inceleniyor. Annie Jacobsen'in "Biological War: A Scenario" (Biyolojik Savaş: Bir Senaryo) kitabında, o tesisten bir şey sızarsa ne olabileceği anlatılıyor.
Ve açıkçası? Anlatılan senaryolar, istemeseniz bile acil durum hazırlığı hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyeceğiniz türden şeyler.
Daha Geniş Resim
Beni bu durumda en çok düşündüren şey şu: artık organizmaları yeniden tasarlayabilecek kadar ileri bilimsel araştırma yapabildiğimiz bir çağda yaşıyoruz. Bu, tıp için, hastalıkları anlamak için, insanlığa yönelik tehditleri ortadan kaldırmak için inanılmaz bir şey.
Ama aynı zamanda kazaların—ya da daha kötüsü, kasıtlı kötüye kullanımın—sonuçları da hiç olmadığı kadar büyük.
Irkutsk olayı, bu tehlikeli patojenlerin sadece ders kitaplarındaki teorik tartışmalar olmadığını hatırlatıyor. Dünyanın dört bir yanındaki tesislerde—özellikle de siyasi açıdan karmaşık durumlardaki ülkelerde—aktif olarak inceleniyorlar.
Panik mi duymalıyız? Muhtemelen hayır. Ama bu hikayelere kulak vermeli ve biyogüvenlik konusunda ciddi ciddi düşünmeli miyiz? Kesinlikle evet.
Bazen şunu merak ediyorum: Bu mühendislik harikası süper-patojenlerden biri serbest kalırsa ne olur? Kitaptaki senaryolar oldukça karamsar bir tablo çiziyor—toplum çöküyor, altyapı çöküyor, kaosa verilen yanıtın yetişemeyeceği kadar hızlı yayılıyor.
Umarız bu kurgusal senaryoların gerçeklikle ne kadar örtüştüğünü hiç test etmek zorunda kalmayız.
Bu hikaye hakkında ne düşünüyorsunuz? Laboratuvar güvenliği ve biyolojik silahlar konusunda bakış açınızı değiştirdi mi? Yorumlarda düşüncelerinizi duymak isterim.
Kaynak: https://www.popularmechanics.com/science/a74033608/russia-plague-lab-worker-dies/