Oczy naprawdę są oknem na duszę

Podczas lektury tych badań coś naprawdę mnie zamurowało: naukowcy potrafią obserwować, jak w dzieciach rozwija się depresja – wystarczy, że śledzą, gdzie te dzieci kierują wzrok.

Wiem, brzmi jak scenariusz filmu sci-fi. A jednak badacze z Binghamton University zrobili coś niezwykłego. Odkryli, że sposób, w jaki dzieci reagują na emocjonalne twarze – uśmiechnięte, smutne, złe – może kryć w sobie kluczowe wskazówki dotyczące ich zdrowia psychicznego.

Co dokładnie odkryli?

Zespół przez dwa lata śledził 242 dzieci. Co pół roku młodzi uczestnicy przychodzili na badania. Podczas wizyt siadali przed ekranami, na których wyświetlane im pary twarzy – jedną neutralną, drugą z wyrazem emocji. Naukowcy używali technologii śledzenia ruchu oczu, żeby dokładnie zobaczyć, dokąd kieruje się uwaga dziecka i jak długo tam zostaje.

Rezultaty? Dość wymowne (i tak, gra słów zamierzona).

Oto co fascynuje najbardziej: depresja nie wpływa na wszystkie dzieci tak samo. Dużo zależy od tego, czy w rodzinie były przypadki depresji.

Dzieci z obciążonym wywiadem rodzinnym

Wśród dzieci, których matki cierpiały na depresję, nasilające się objawy depresyjne wiązały się z większym skupieniem uwagi na smutnych twarzach. Zastanów się nad tym przez chwilę – to jakby depresja tworzyła siłę grawitacji przyciągającą ku smutkowi.

Dr Brandon Gibb, kierujący badaniem, powiedział to tak: „Dla tych, którzy już są zagrożeni, im bardziej same doświadczają depresji, tym bardziej tracą zdolność odrywania uwagi od smutnych rzeczy wokół nich."

Bolące. Naprawdę bolące. Pomysł, że depresja może uwięzić czyjąś uwagę na tym, co może pogorszyć samopoczucie? To okrutna pętla sprzężenia zwrotnego.

Główna badaczka Kelly Gair ma ciekawą teorię na temat tego, dlaczego tak się dzieje: dzieci matek z depresją są narażone na więcej smutnych wyrazów twarzy podczas interakcji z rodzicami. Kiedy więc same doświadczają depresji, smutne twarze stają się dla nich szczególnie „istotne" – dosłownie wyróżniają się i przyciągają uwagę znacznie łatwiej.

Dzieci bez obciążenia rodzinnego

Dla dzieci z mniejszym ryzykiem wzorzec był zupełnie inny. Kiedy u tych dzieci narastały objawy depresyjne, nie zatrzymywały się na smutnych twarzach. Zamiast tego zaczynały mniej uwagi poświęcać radosnym twarzom.

Gibb opisuje to jako erozję „czynnika ochronnego" – naturalnej skłonności do zauważania i doceniania pozytywnych rzeczy.

Dlaczego to jest takie ważne?

To badanie jest przełomowe z jednego powodu: to pierwsze studium pokazujące, że depresja i wzorce uwagi wzajemnie na siebie wpływają z biegiem czasu. Nie chodzi o to, że przygnębione dzieci więcej patrzą na smutne twarze – albo że patrzenie na smutne twarze wywołuje depresję. To dwukierunkowa ulica, pętla sprzężenia zwrotnego mogąca spiralnie narastać w obie strony.

A wszystko to dzieje się w dzieciństwie, kiedy nasze mózgi wciąż się rozwijają i są znacznie bardziej plastyczne.

„Możemy wychwycić rzeczy w trakcie ich rozwoju, zamiast badać je dopiero gdy już się ugruntowały i są dość stabilne" – mówi Gibb.

To daje mi ogromną nadzieję. Jeśli potrafimy rozpoznać te wzorce wcześnie – zanim nawyki uwagi dziecka się utrwalą – pojawiają się możliwości interwencji. Może przyszłe terapie pomogą dzieciom wzmacniać zdolność dostrzegania radosnych rzeczy albo nauczą je przesuwać uwagę od smutnych wyrazów twarzy, zanim depresja zapuści korzenie.

Co dalej?

Zespół nadal śledzi te dzieci, obserwując, jak rozwijają się w okresie dorastania. Chcą sprawdzić, czy wzorce uwagi rzeczywiście pozwalają przewidzieć, u kogo rozwinie się kliniczna depresja. To prawdziwy test: czy patrzenie na smutne twarze powoduje depresję, czy jest tylko jej objawem?

Jestem naprawdę ciekawy odpowiedzi.

O czym ciągle myślę, to jak badanie to zmienia rozmowę o profilaktyce zdrowia psychicznego. Nie mówimy tu tylko o terapii czy lekach – wkrótce możemy mieć narzędzia pozwalające dokładnie zrozumieć, jak mózg dziecka przetwarza emocjonalny świat wokół niego.

Czasem najmniejsze obserwacje – na przykład która twarz przyciąga oko dziecka – mogą odsłonić największe prawdy o tym, co dzieje się w jego wnętrzu.

Źródło: ScienceDaily - Scientists found an early depression clue hidden in children's eyes