Tabiat ritmi buzildi

Qishda har yili isitish tizimi avtomatik ishga tushsa, 40 yil shunday ketaveradi. Birdaniga bir yilda ishlamay qolsa? Panamaning ko'rfazi shunday voqeaga duch keldi. Faqat bu yerda isitish emas, okeanning eng muhim jarayonlaridan biri – yuqoriga ko'tarilish (upwelling) buzildi.

Okeanning sirli o'yini

Panamada quruq mavsumda (dekabrdan aprelgacha) shimoldan kuchli shamollar esadi. Ular suv yuzasini silkitib, chuqurlikdan boy ozuqa suvlarini yuqoriga chiqaradi. Bu oddiy tuyuladi, lekin okean hayotining asosi shu.

Sovuq suv planktonni oziqlantiradi. Plankton baliqlarga, baliqlar katta baliqlarga, ular esa mahalliy xalq va iqtisodiyotga xizmat qiladi. Minglab odamlar shu zanjirga bog'liq. Bundan tashqari, sovuq suv marjon riflarini issiqdan saqlaydi, sayyohlar kelganda ular tirik qoladi.

Smithsonian Tropik Tadqiqot Instituti olimlari 40 yil bu hodisani kuzatib keldi. Har yili bir xil, quyosh chiqishi kabi ishonchli edi.

2025: Birinchi marta buzilish

2025-yilda hammasi o'zgardi. 40 yilda birinchi safar yuqoriga ko'tarilish bo'lmadi. Suv sovumadi, okean unumdorligi tushdi, baliq ovlash kamaydi. Olimlar hayron qoldi.

Sabab – shamollar zaif edi. Shamol rejimi keskin pasaygan. Tadqiqot PNAS jurnalida chop etildi. Olimlar ehtiyotkor, ammo vaziyat jiddiy.

Nega bu sizni ham tashvishga solishi kerak?

Bu Panamaga xos emas. Iqlim o'zgarishi ming yillik tabiiy jarayonlarni buzmoqda. Tropik okeanlarning ko'pi nazoratda emas. Ko'p joyda nima bo'layotganini bilmaymiz, demak, muammo katta.

Keyingi qadamlar nima?

Tropik okeanlarni yaxshiroq kuzatish kerak. Bu tasodifmi yoki yangi holatmi? Baliqchilik va aholini oldindan ogohlantiradigan tizimlar lozim.

Tadqiqot Smithsonian va Max Planck institutlari hamkorligida o'tdi. S/Y Eugen Seibold kemasi yordam berdi. Bunday xalqaro ish birgaliklarini ko'paytirishimiz shart.

Asl savol shu

Meni eng qo'rqitadigan – bu hodisani kech fahmlaganimiz. Minglab odamlarning rizqi shunga bog'liq, lekin kuzatuvlar yetarli emas.

Kelajakni – iqlim o'zgarishini yoki boshqa narsalarni – kutish uchun okeanning yashirin mexanizmlarini yaqindan kuzatishimiz kerak. Pompa tasodifan emas, tizim o'zgargani uchun ishlamadi. Buni tez aniqlashimiz lozim.