Dzień, w którym zniknęła okręt podwodny
Wyobraź sobie taką scenę: jest późny maj 1968 roku. Zimna wojna w pełni, napięcie między USA a Związkiem Radzieckim narasta pod powierzchnią — i nie, nie jest to tylko gra słów. USS Scorpion, elegancki okręt podwodny klasy Skipjack, wypływa na patrol. To nie byle jaka łódź. Mówimy o jednym z najszybszych i najbardziej zaawansowanych okrętów, jakie Ameryka do tej pory zbudowała. Pod wodą rozpędzał się do 33 węzłów, praktycznie niewidoczny, dzięki kadłubowi w kształcie kropli wody zaprojektowanemu z myślą o skrytości, nie o wynurzeniu.
Załoga liczyła około 99 ludzi — młodzi marynarze, doświadczeni oficerowie, wszyscy ochotnicy do jednej z najtrudniejszych i najniebezpieczniejszych służb w wojsku. Nikt nie trafia do służby podwodnej z myślą, że będzie łatwo.
Ostatni sygnał
Oto co wiemy na pewno: 21 maja 1968 roku Scorpion nadał swoją pozycję — około 400 kilometrów na południowy zachód od Azorów, portugalskich wysp pośrodku Atlantyku. Okręt prowadził tajną misję, śledząc radziecką grupę morską, którą US Navy podejrzewała o mierzenie sygnatur akustycznych NATO. Pomyśl o tym jak o podwodnej wersji fotografowania wojskowego sprzętu radarowego.
Okręt dał znać, że planuje powrót do 27 maja. Prosta sprawa, prawda?
Tylko że Scorpiona nikt już nigdy nie usłyszał.
Polowanie zaczyna się za późno
Do 24 maja dowództwo Marynarki wiedziało, że coś jest poważnie nie tak. Okręt nie odpowiadał na zakodowane wiadomości — te, które załogi okrętów podwodnych są szkolone, by acknowledge bez względu na okoliczności. 27 maja oficjalnie ogłoszono, że zaginął. Możesz sobie wyobrazić, jakie kłębienie się w żołądkach musieli czuć tego dnia admirałowie atlantyckiej floty.
A tutaj robi się niepokojąco: podwodny system nasłuchu Navy, zwany SOSUS, w rzeczywistości zarejestrował dźwięk zapadającego się kadłuba Scorpiona, gdy ten przekroczył głębokość krytyczną. Ale nikt nie złapał tego na czas. Dane nie zostały przetworzone wystarczająco szybko. W chwili, gdy ktokolwiek zrozumiał, co usłyszał, Scorpion i wszystkie 99 dusz na pokładzie spoczywały już na dnie oceanu.
Wrak odnaleziono dopiero w октябрь 1968 roku, spoczywający na głębokości około 3300 metrów, jakieś 640 kilometrów na południowy zachód od Azorów. Na pokładzie znajdowały się dwie broń jądrowa. I reaktor atomowy. Żadna z tych rzeczy nigdy nie została odzyskana.
Co się stało? Teorie
I tutaj robi się frustrująco — i fascynująco. Marynarka przeprowadziła dochodzenie, ale nigdy nie doszła do ostatecznych wniosków. Oficjalnie utrata Scorpiona pozostaje "nierozwiązana". Ale to nie powstrzymało ludzi od snucia teorii.
Teoria torpedy
Najczęściej przywoływane wyjaśnienie to wypadek torpedowy. Konkretnie, niektórzy eksperci wierzą, że doszło do "gorącego startu" — jednego z tych scenariuszy rodem z koszmaru, gdzie torpedo aktywuje się jeszcze wewnątrz wyrzutni. Silnik uzbrojonej broni odpala, i nagle masz żywą torpedę wycelowaną we własny kadłub.
Gdyby do tego doszło, załoga miałaby sekundy na reakcję. Udokumentowana odpowiedź polegała na odwróceniu kursu okrętu, próbując aktywować mechanizm bezpieczeństwa torpedy. I tutaj pojawia się ciekawy szczegół: Scorpion miał odchylić się od spodziewanego kursu przed zniknięciem. To właśnie taki trop, który nie daje spokoju śledczym.
Teoria zsypu na śmieci
Inna popularna teoria koncentruje się na urządzeniu do wyrzucania śmieci — TDU. Wiem, brzmi banalnie, ale na okręcie podwodnym nawet banalne systemy mogą stać się krytyczne. TDU pozwalało załodze wyrzucać odpady za burtę, będąc zanurzonym. Problem polegał na tym, że niektóre okręty, w tym Scorpion, doświadczały problemów z zalaniem tego systemu.
Tutaj robi się przerażająco: jeśli wystarczająco dużo wody morskim przedostałoby się przez wadliwy TDU, mogłaby dotrzeć do ogromnego banku akumulatorów ołowiowo-kwasowych. Akumulatory i woda morska nie mieszają się dobrze. Zwarcie, iskra, może eksplozja wodoru z baterii uwalniających gaz... nagle masz do czynienia z katastrofalnym zdarzeniem wewnątrz kadłuba. A pamiętaj, wodór jest bezbarwny i bezwonny — tykająca bomba w szczelnym kadłubie ciśnieniowym.
Teoria kieszeni akumulatorowej
Skoro już mowa o wodorze, jest jeszcze jedno wyjaśnienie związane z bateriami. Akumulatory okrętowe wytwarzają gaz wodorowy podczas ładowania. W zamkniętej przestrzeni jak okręt podwodny, gaz ten może gromadzić się do niebezpiecznych poziomów. Jedna iskra — jedna maleńka, niepozorna iskra — i bum. Eksplozja wewnętrzna byłaby absolutnie druzgocąca w tej ciasnej przestrzeni.
Brakujące elementy
A tutaj jest to, co naprawdę nurtuje historyków marynarki i śledczych: być może są informacje, które opinia publiczna wciąż nie ma. W ostatnich latach autorzy tacy jak Ed Offley argumentowali, że oficjalna narracja pomija istotne szczegóły. Zimna wojna była w pełni, a zarówno USA, jak i Związek Radziecki miały powody, by utrzymywać pewne informacje w tajemnicy.
Czy Rosjanie mogli być zamieszani? Czy coś wydarzyło się podczas tej misji wywiadowczej, czego nie znamy? Te pytania pozostają jak cienie na dnie oceanu.
Dlaczego ta tajemnica wciąż nas prześladuje
Zawsze znajdowałem historię USS Scorpiona szczególnie przejmującą, ponieważ reprezentuje tak wiele warstw straty i tajemnicy. Są 99 ludzi, którzy nigdy nie wrócili do domu, zostawiając rodziny, które nigdy nie otrzymały zamknięcia. Jest tajemnica technologiczna — utrata jednego z najbardziej zaawansowanych aktywów marynarki, z ładunkiem nuklearnym, nigdy w pełni niewyjaśniona. I jest szerszy kontekst zimnej wojny, kiedy tajemnica była ceniona ponad prawie wszystko.
Żyjemy w epoce, gdy wysyłamy łaziki na Marsa i mapujemy ludzki genom, ale są miejsca we własnych oceanach, których nie potrafimy wyjaśnić. Scorpion spoczywa w wiecznych ciemnościach, stalowy grobowiec kryjący sekrety, których możemy nigdy w pełni nie poznać.
Może to jest najbardziej niepokojące. Nie to, że straciliśmy okręt podwodny, ale to, że wciąż nie wiemy dlaczego. I dla rodzin tych 99 członków załogi, ta niepewność nigdy się nie zabliźni.