Şimdi gözlerini kapat ve benimle bir hayal kuralım.
Bin metre derinlikte, kapkaranlık Pasifik Okyanusu'nun içinde süzülüyorsun. Uzaktan kumandalı aracın karanlığı yararken ansızın... bir şey gölgelerin arasından çıkıveriyor. Uzun, düz bir burnu var, sanki ortaçağ kılıcı gibi. Çenesi dışarı doğru uzayabiliyor, avını anında kapmak için. Dişleri küçük çivilere benziyor. Derisi ise soluk pembe-beyaz, bazı ışıklarda neredeyse saydam.
Muhtemelen başka bir gezegene düşmüşsünzdür diye düşünürsünüz.
Ama hayır, arkadaşlar—bu bildiğimiz Dünya ve bu tuhaf yaratığın adı goblin köpekbalığı.
Ve işte müjde: Bilim insanları bu inanılmaz hayvanları İLK KEZ doğal yaşam alanlarında, canlı olarak filme almayı başardılar. Olta yok, travma yok, erken ölüm yok. Sadece... doğada kendi hallerinde izleme var.
Yüzyıllık Hasret Bitti
Bir asırdan fazla süredir goblin köpekbalıklarını canlı olarak görme imkanımız sadece tesadüfi yakalanmalardan geliyordu. Balıkçılar onları ağlardan çıkarıyordu, araştırmacılar da zavallı hayvanlar yüzeye çıkarılmanın stresine dayanamayıp ölmeden önce kısa bir süre inceleme fırsatı buluyordu.
Düşünün artık: Bu köpekbalıklarının var olduğunu biliyorduk ama onları gerçekten köpekbalığı gibi yaşarken asla görememiştik.
Bu durum yakın zamanda değişti. Hawai'i Üniversitesi Mānoa'dan bir ekip, iki sağlıklı goblin köpekbalığını doğal habitatlarında belgeledi.
İlk görüntüler arşiv kayıtlarından geldi. Araştırmacılar 2019'daki bir seferden kalan görüntüleri incelerken, Jarvis Adası'nın kuzeybatısındaki isimsiz bir deniz dağı yanında sakin sakin yüzen bir goblin köpekbalığı fark ettiler. İkinci karşılaşma daha da etkileyiciydi: Tonga Çukuru'nda başka bir goblin köpekbalığının görüntüleri kaydedildi.
Baş araştırmacı Aaron Judah, bu "en ikonik derin deniz köpekbalığı"nı doğal yaşam alanında sağlıklı görmenin "benzersiz bir ayrıcalık" olduğunu söyledi.
Ve açıkçası? Bence hafif kalıyor. Bu çok büyük bir iş.
Aradan Geçen 125 Milyon Yıl
Goblin köpekbalıklarını gerçekten ilginç kılan şey şu: neredeyse tarih öncesi zamanlara açılan birer pencere sayılıyorlar.
Bu garip görünümlü yaratıklar, neredeyse 125 milyon yıl öncesine dayanan bir köpekbalığı familyasının son hayatta kalan üyeleri. Bugün bildiğimiz kara kütlelerinin çoğundan bile eskiler. Dinozorlar Dünya'da dolaşırken, goblin köpekbalıkları zaten derinlerde kendi işleriyle meşguldü.
Bilim insanları onlara "yaşayan fosil" diyor ve bu tanımlama gerçekten duyduğum en havalı şey. Yaşayan bir hayvan, kıtaların yer değiştirdiğini izlemiş, buzul çağlarını atlatmış ve sadece... yüzmeye devam etmiş. Üstelik biz onların bu kadar yaygın olduğundan habersizmişiz.
Derinlik Rekoru Kırıldı
Ya da şu derinlik meselesini atlamayalım.
Tonga Çukuru'nda görülen goblin köpekbalığı, bilim insanlarının bu hayvanların ulaşabileceğini düşündüğünden 700 metre daha derinde yüzüyordu. Bu sadece goblin köpekbalıkları için değil, uskumru köpekbalıkları takımının tamamı için yeni bir derinlik rekoru. Bu grupta beyaz köpekbalıkları, dev köpekbalıkları ve mako köpekbalıkları da var.
Yani bizim biraz tanıdığımız türler.
Bu keşif aynı zamanda goblin köpekbalıklarının yaşadığı yerleri de büyük ölçüde genişletti. Daha önce kesin gözlemler sadece sınırlı bölgelerdeydi: ABD batısı, Avustralya, Japonya ve birkaç Atlantik ile Hint Okyanusu noktası.
Şimdi? Orta Pasifik haritada.
Neden Önemli?
Araştırmayı gerçekten ilginç kılan şey şu: keşif ve doğa tarihi çalışmalarının hâlâ ne kadar değerli olduğunu gösteriyor.
Kameraları derinlere gönderdiğimiz her seferde, arşiv kayıtlarını yeni gözlerle incelediğimiz her an, tamamen yeni bir şey keşfedebiliriz. Okyanus gezegenimizin yüzde 70'inden fazlasını kaplıyor ama yüzde 25'inden azını haritalayabildik.
Düşününce ürpertici biraz.
Ama aynı zamanda heyecan verici! Hâlâ gezegenimizde yaşayan yaratıklar hakkında temel keşifler yapabildiğimiz bir çağda yaşıyoruz. Goblin köpekbalığı oradaydı, derinliklerde sakin sakin takılıyordu. Sadece onu göremiyorduk.
Judah'ın da belirttiği gibi, bu yeni bilgi goblin köpekbalıklarının daha önce varlığı bilinmeyen bölgelerin bölgesel yönetim planlarına ve biyoçeşitlilik listelerine eklenmesini sağlayacak. Koruma çalışmaları için bu büyük bir adım.
Bir daha biri size gezegenimiz hakkında keşfedilecek her şeyin zaten bulunduğunu söylerse, anlatın ona pembe, kılıç burunlu, antik köpekbalığından. Okyanusun en derin köşelerinde usulca yüzen, sonunda kendisine merhaba dememizi bekleyen yaratıktan.
Ve bana sorarsanız? Oldukça büyüleyici bir durum.
Kaynak: ScienceDaily