Yer qurshog'i ostidagi sir

Sizga bir narsa aytaman — bu tadqiqotni birinchi marta o'qiganimda, haqiqatan ham hayratda qoldim. Amerika qit'alarining shakllanishi — bu yer yuzidagi eng muhim geologik voqealardan biri. Va endilikda aniq bo'ldi: bizning xronologiyamiz noto'g'ri ekan.

Geologlar jamoasi muhim kashfiyot bilan chiqdi: Markaziy va Janubiy Amerika to'qnashuvi biz o'ylagandan anchagina oldin sodir bo'lgan ekan. Oldingi ma'lumotlarga ko'ra, bu jarayon 10 million yil avval boshlangan. Lekin aslida, eng qattiq tektonik presslash Oligotsen davridan boshlanib, O'rta Miyotsenga qadar davom etgan.

Qanday qilib aniqlashdi?

Victor Piedrahita va J. Li rahbarligidagi tadqiqotchilar yo'ldan unchalik ko'p borilmagan yo'lni tanlashdi. Ular Kolumbiyaning shimoliy And tog'laridagi Kombiya vulqonik hududiga borishdi. Bu yerda 12 dan 6 million yilgacha bo'lgan vulqonik tog' jinslari yotadi — geologik shkalada bu yosh hisoblanadi.

Asosiy usul — magnit tolali tahlil deb ataladi. Oddiy qilib tushuntirsam: vulqonik jinslar ichidagi magnit minerallar qanday yo'nalishda joylashganini o'rganishdi. Daraxtning yillik halqalariga qarab uning o'sish tarixini bilib olgandek, bu yerda ham minerallarning joylashuvi qadimgi tektonik kuchlarning izlarini saqlaydi.

Nimani aniqlashtirdi?

Eng qiziq joyi shu yerdan boshlangan: ko'plab vulqonik jinslar hali ham o'zlarining dastlabki magnit belgilarini saqlab qolgan. Ya'ni, ular katta tektonik kuchlar ta'sirida buzilmagan, buralmagan edi.

Bu nima degani?

Bu degani, ushbu jinslar hosil bo'lganda, asosiy tektonik deformatsiya allaqachon tugagan bo'lgan. Og'ir ish — to'qnashuvning eng zo'ri — allaqachon ortda qolgan.

O'zlari shunday yozishdi: "Keinki Miyotsenga kelib, tektonik deformatsiya sezilarli darajada zaiflashgan va mahalliy miqyosga o'tgan."

Nega bu muhim?

Bu savolning javobi oddiy: to'qnashuv vaqtini aniqlash And tog'lari qanday shakllanganini tushunishga yordam beradi. Bu ulkan tog'lar — bir tektonik plita ikkinchisini millionlab yillar davomida tepaga itarishi natijasida paydo bo'lgan.

Meni hayratda qoldirgan narsa

Bu tadqiqotning usullari ayniqsa ta'sirli. Vulqonik hududlardagi qadimgi tektonik faollikni magnit minerallar orqali rekonstruksiya qilish — bu detektivlik ishiga o'xshaydi. Farq shundaki, jinoyat millionlab yillar avval sodir bo'lgan va dalillar magnit minerallarda yozilgan.

Xullas, bunday narsalar meni doimo hayratga soladi. Sayyoramiz o'zining birinchi kunlaridan buyon o'zini doimiy ravishda o'zgartirib keladi. Va vaqti-vaqti bilan olimlar biz o'ylagan tarixni biroz tuzatishlari kerak bo'ladi. Bu — ilmining zaifligi emas. Bu — ilmining to'g'ri ishlashi.

Sizga aytaymi, bu qanchalik qiziq? Oyoqlarimiz ostidagi yer ham hali ko'p sirli sirlarni yashirib turibdi.