Arktikaning Yashirin Bulut Fabrikasi

Gap shundaki, Arktikada sodir bo'layotgan bir jarayon haqida gapirishim kerak. Bu yerda bulutlar hosil bo'lishining yangi usuli topilgan — va u bizning iqlim modellarimizdan butunlay qochib qolgan ekan.

Muz va Ochiq Dengiz Uchrashgan Joyda

Eng qiziq qismi shu: bulutlar okean va muz tutashgan joyda — "chegaraviy muz zonasida" yaratiladi. Bu yerda hayot juda faol. Qishloq xo'jaligi dalalariday muz, suv va organizmlar bir-biriga qo'shilib turadi.

Quyosh nuri bu hududga tushganda, murakkab kimyoviy jarayon boshlanadi. Yod, oltingugurt birikmalari va okeandan kelgan organik molekulalar havoga ko'tariladi. Natijada? Bulutlar paydo bo'ladigan mayda zarrachalar hosil bo'ladi.

Keling, raqamlarni ko'raylik: o'lchov paytida bir kub santimetrda 50 ta zarracha bo'lsa, ertasiga 1,500 taga yetdi. Bu 30 barobar ko'payish demak! Bir shingil donadan butun dalaga o'sib ketgandek.

Bu Nimani Anglatadi?

Bulutlar — Yerin termostati. Ular quyosh nurini fazoga qaytaradi yoki issiqni ichida saqlaydi. Arktika esa sayyoramizning eng tez isishi kerak bo'layotgan joyi — global muhitdan 3 barobar tezroq.

Muz eriganda, muz-ocean chegarasi kengayadi. Chegaraviy zona kattaroq bo'lsa, bulut hosil qiluvchi zarrachalar ham ko'payadi. Bu jarayon muzning erishini tezlashtirishi, lekin ochiq okeanni sovutishi mumkin.

Ya'ni Arktika o'ziga xos usulda isishga qarshi kurashayapti. Ammo bu kurashning barcha qoidalarini hali bilmaymiz.

Iqlim Modellaridagi Bo'shliq

Mana bu qismi menga qattiq ta'sir qildi. Tadqiqotchilar aytishicha, bu jarayonlar ilgari faqat laboratoriyada ko'rsatilgan. Endi esa u haqiqatan ham tabiatda sodir bo'lishi isbotlandi — lekin iqlim modellarida umuman yo'q.

Tadqiqot davomida quyoshli kunlarning 80 foizidan ortig'ida bu zarrachalar hosil bo'lishi kuzatildi. Bu kam uchraydigan hodisa emas, balki odatiy hol.

Olimlar I-OOM deb ataladigan birikmalarni — yodli organik molekulalarni — kashf etishdi. Mana shu moddalar mayda zarrachalarni bulut hosil qila oladigan darajaga oshiradi. Taom retseptidagi yo'qolgan ingredientni topganga o'xshaydi.

Nima Bo'lishi Mumkin?

Endi tadqiqotchilar bu jarayonni iqlim modellariga kiritish ustida ishlamoqda. Bu juda muhim — Arktikadagi isishni to'g'ri bashorat qilish uchun.

Lekin men buni umidli deb hisoblayman. Biz yangi, haqiqiy, hozir sodir bo'layotgan narsani topdik. Ilm-fan ishlayapti. Olimlar izladi, o'lchadi, dalil topdi — va endi yaxshiroq qila olamiz.

Arktika tez o'zgarayapti. Tushunmaydigan har bir jarayon — bu biz va kelajak o'rtasidagi yana bir sir. Shunday qilib, sirni bir bulut bilan boshlaymiz.

Manba: ScienceDaily