Fan va texnologiya olami
← Bosh sahifa
Olimlar kashf etdi: yomg'ir tomchilari mashinani chaqmoq singari zarblaydi

Olimlar kashf etdi: yomg'ir tomchilari mashinani chaqmoq singari zarblaydi

2026-09-14T21:39:50.719455+00:00

Yomg'irning sirli zarari: Har bir tomchi — kichik chaqmoq

Sizga yomg'ir haqida shunday bir narsa aytamanki, keyingi marta qaerda bo'lishingizdan qat'i nazar, boshqaча旅游业 ko'zingiz bilan qaraysiz.

Mashinalar, panjara va tashqi qurilmalar — bularning hammasi vaqt o'tishi bilan yomg'irdan zarar ko'radi. Zang, eskirish, color o'zgarishi. Bu haqda allaqachon bilamiz.

Ammo olimlar shu paytgacha faqat ikkita sababni aytishardi:

  • Mexanik yeyilish — tomchilar sirt bo'ylab aylanaverib, qatlamlarni asta-sekin ishdan chiqaradi
  • Kimyoviy zarar — masalan, kislotali yomg'ir sirtlarni yeb ketadi

Mana bu ikki omilni hamma tan olgan edi. Lekin endi uchinchisi topildi — va u hech kim kutganidan ko'ra dahshatliroq ekan.

Kashfiyot: "Mikro-chaqmoq"

Max Plank Politexnika Instituti va MIT olimlari birgalikda juda qiziqarli tajriba o'tkazishdi.

Ular suv tomchilarining sirtlar bo'ylab harakatlanayotganda elektr zaryad to'plashini o'rgandilar. Balondan sochga ishqalab statik elektr olishni bilasizmi? Xuddi shunday narsa — faqat mingly miqyosda.

Mana nima bo'lyapti: tomchi barg, oyna yoki devor ustida dumalanayotganda elektr zaryad to'playdi. Keyin shu zaryadli tomchi bo'yalgan sirtga tushganda — bu zaryad keskin bo'shaladi.

Tadqiqotchi Rüdigеr Bеrgеr aytishicha: "Bu tomchilardagi ishqalanish elektr zaryadi. Zaryadli tomchi qoplamaga tushganda, u mahalliy ravishda razryad bo'ladi va kichik chaqmoq singari aniq nuqtalarda qatlamni teshib o'tadi."

Tajriba: Aniq natijalar

Endi eng qiziq qismini ayting.

Olimlar birinchi navbatda tеflon (司空见惯 nonstick tova qoplamasida ishlatiladigan material) ustiga oddiy suv tomchilarini tomizishdi. 3 mинг tomchidan keyin? Hech qanday zarar yo'q. Mikroskop ostida ham xuddi shunday ko'rinardi.

Keyin holatni o'zgartirishdi. Tomchilarni oldindan boshqa materiallar — uy o'simligi bargi, PVC va polistirol (plastik oynada ishlatiladigan material) — ustida aylantirishdi. Shu tariqa ular zaryad to'plad. So'ng shu zaryadli tomchilarni tеflonga tashlashdi.

3 mинг zaryadli tomchidan so'ng — bo'yalgan qatlamda ham, metall asosida ham aniq o'zgarishlar paydo bo'ldi.

Farq juda katta edi. Zaryadsiz tomchilar — zararsiz. Zaryadli tomchilar — aniqlanadigan zarar.

Har bir sirt turlicha

Yana bir muhim detal: tomchilar qancha zaryad to'playdi, bu materialga bog'liq holda 10 marta farq qilishi mumkin. Ammo muhimi shundaki — zaryad miqdori qancha bo'lishidan qat'i nazar, barchasi zarar keltirdi.

Shaharda yoki dengiz bo'yida yashashingizdan qat'i nazar — yomg'ir narsalaringizga biz o'ylagandan ko'ra ko'proq zarar yetkazayapti.

Bu nima uchun muhim?

Bu faqat "qiziqarli ilmiy факт" emas. Tadqiqotchilar natijalarni Nature jurnalida e'lon qilishdi — chunki bu kashfiyot yaxshi himoya qoplamalarini yaratishda yordam bеradi.

Ko'priklarni doimiyqatda bo'yalish, tarixiy binolarni ta'mirlash, mashinalarni ob-havodan saqlash — bularning barchasi katta mablag' va vaqt talab etadi. Endi suv qanday qilib sirtlarni buzishini to'liq tushunsak, barcha mexanizmlarga — jumladan, shu elektr razryadga ham chidamli qoplamalar yaratishimiz mumkin.

Xulosa

Keyingi marta yomg'irda mashinangiz oynasiga qarab o'tirganingizda, shuni bilingki — har bir tomchi sizning xotingizda kichkina chaqmoq bo'lib urilayapti.

Ha, bu unchalik yoqimli emas. Ammo kamidan bir narsa aniq: endi biz bu jarayonni tushunamiz — va bu allaqachon yaxshi boshlanish.

Siz bu haqda nima o'ylaysiz? Izohda yozing!

#science #weather #paint protection #materials science #electricity #research #daily life science #discoveries