Xabaringiz bormi? Bosh miyamizda "Yopishqoq maxluq" yashayapti!
Sizga bir narsa haqida gapirishim kerak. Bu hafta ilmiy yangiliklarni o'qib, chindan ham hayratda qoldim.
Alzheimer kasalligi haqida eshitsiz — bu insonning xotirasi va fikrlash qobiliyatini sekin-asta o'g'irlab ketadigan dard. Olimlar allaqachon bilishadi: buning asosiy sababi — "Tau" deb ataladigan zaharli oqsil. Bu oqsil miya hujayralarining ichida to'planadi, ularni "chigal" qilib bog'laydi va oxir-oqibat hujayrani o'ldiradi.
Lekin asosiy savol shu edi: bu zarar bir hujayradan ikkinchisiga qanday o'tadi? Nima uchun Alzheimer bir joydan boshlanib, keyin butun miyaga tarqaladi?
Xo'sh, tadqiqotchilar endi buni tushuntiradigan kashfiyot qilishdi. Va bu — juda qiziqarli, lekin bir oz bezovta qiluvchi kashfiyot.
Ikkinchi Qahramon — Arc Oqsili
Ma'lum bo'ldiki, miyamizda Arc nomli oqsil bor. Bu oqsil odatda juda muhim vazifani bajaradi — neyronlarning bir-biri bilan muloqot qilishiga yordam beradi. Tasavvur qiling: miyangiz ichida kichkina pochta xizmati ishlayapti, hujayralar orasida xabarlarni yetkazadi.
Lekin shu erda bezovtalantiradigan qismi keladi: bu yordamchi oqsil — Arc — zaharli Tau tomonidan ishlatilayapti. Tau oqsili Arcga "yopishib oladi" va miyaning o'z muloqot tizimidan "avtostop" sifatida foydalanadi. Natijada u sog'lom hujayralarga o'tib, ko'proq zarar yetkazadi.
Tadqiqotchilardan biri shunday dedi: "Bu zaharli oqsil sog'lom hujayralarga orqa eshikdan kirib olganiga o'xshaydi."
"Yopishqoq Maxluqlar" — Nima Bu?
Tadqiqotchilar ajoyib atama ishlatishadi: "yopishqoq maxluqlar". Bu nima? Neuronlar ichidagi Tau "tangllarining" ko'rinishi — shunchaki yopishqoq modda singari hujayrani ifloslantiradi.
Eng qiziqarli qismi shu: bu yopishqoq massalar mayda-qismlarga ajralib, suzib yurib, yonidagi sog'lom hujayralarni ham "kasal" qiladi.
Bitta sog'lom neyronga "tuxum" tushsa, u yerda allaqachon mavjud Tau oqsillarini ham yopishqoq maxluqqa aylantiradi. Ikki dona zararlangan hujayra — uchtadan — o'ntadan. Shunday qilib kasallik tarqaladi.
Olimlar sichqonlarda Arc oqsilini olib tashlashganda, Tau tarqalishi deyarli to'xtadi. Biri shunday dedi: "Taxminan butunlay yo'qoldi." Bu katta ish, rostdan!
Lekin Muammo Bor
Mana shu yerda vaziyat murakkablashadi.
Arcni butunlay olib tashlash — yaxshi yechim emas. Chunki Arc bir vaqtning o'zida ikki ish qiladi:
- Tau'ning yangi hujayralarga tarqalishiga yordam beradi (bu yomon)
- Kasal hujayralardan zaharli Tau'ni chiqarib yuborishga yordam beradi (bu yaxshi)
Arc bo'lmay qolsa, Tau hujayra ichida qolib ketadi, to'planadi va allaqachon zararlangan hujayralarni tezroq o'ldiradi.
Arc'ni shunday tasavvur qiling: yaxshi niyatli do'stingiz bor, lekin u adashib noto'g'ri odamlarga ham yordam berayapti. Har ikki tomonda ham foydasi bor, lekin zarari ham.
Yangi Yondashuv
Mana bu yerda mening haqiqiy qiziqishim paydo bo'ldi.
Tau'ni yo'q qilishga urinmang — bu ilgari ko'p urinishlar bo'lgan. Arc'ni to'sib qo'ymang ham — bu boshqa muammolar千tкazadi.
Yechim boshqacha: Tau'ni yo'lda to'sish.
Buning misoli shunday bo'lishi mumkin: tasavvur qiling, kasal neyrondan chiqqan zaharli "tuxum" sog'lom hujayraga yetib borgunga qadar uni ushlab qolamiz. Shu "subway"da sayohat qilayotgan "stouaver"ni to'xtatamiz.
Mana shu katta g'oyadir. Hammasini bir vaqtda tuzatishga hojat yo'q — faqat tarqalishni sekinlashtirish kerak. Bu miyaga ko'proq vaqt beradi.
Bu Nima Deydi (Va Hali Deydigan Narsa Yo'q)
Bu tadqiqot asosan sichqonlarda o'tkazilgan. Biz yaxshi bilamiz — sichqonlardagi natijalar insonlarda har doim bir xil ishlamaydi. Olimlarning o'zlari ham ahamiyatli ekanligini aytishadi: "Haliharam uzoqdamiz."
Lekin muhim nuqta bor: ular inson miya to'qimalarida ham Arc va Tau oqsillari tutgan xuddi shunday vezikulalarni topishdi. Bu yaxshi belgi — mexanizm bizda ham bir xil ishlashi mumkin.
Mening Fikrim
Bu tadqiqotda eng umidli narsa shu: Alzheimer to'liq davolanmasligi mumkin, lekin to'xtatilishi mumkin.
Kasallikning tarqalishini to'xtatsak, u butun miyani egallab olmaydi. Bu degani — dahshatli kasallikni boshqariladigan holga keltirish mumkin.
Bu kichik narsa emas. Millionlab oilalar uchun progresiyani sekinlashtirish — bu tan olish, suhbat, esda qolgan "seni sevaman" so'zlari bo'lishi mumkin.
Fan hali boshida, lekin men bu tadqiqotni kuzatib boraman. Eng kutilmagan kashfiyotlar eng katta inqiloblarga olib keladi, axir.