Qorong'i modda izlab: Yer kichik detektor emas, balki KATTA detektor

Tasavvur qiladingizmi?

Olimlar qorong'i moddani yillar davomida qidirayotganiga qaramay, bu borada hech qanday aniq dalil topa olishmadi. Holbuki, bu modda butun koinotning 27 foizini tashkil etadi! Galaktikalarning g'alati aylanishi, bo'sh fazoda yorug'likning egilishi, koinot tuzilmasining bir joyda turib qolishi — bularning barchasi qorong'i modda ta'sirining o'zi.

Va shu payt men yangi yondashuv haqida maqolaga duch keldim.

Oddiy g'oyadan katta kashfiyotgacha

An'anaviy tajribalar qorong'i modda zarralarini (aksionlar yoki qorong'i fotonlar) kuchli magnit maydonlar yordamida aniqlashga harakat qiladi. Muammo shundaki, bu magnitlar koinotga nisbatan juda kichkina.

Lekin Kyoto, Hiroshima va Nihon universitetlari olimlari boshqacha o'ylashdi. Ularning savoli shu edi: "Nega Yerning o'z magnit muhitidan foydalanmaymiz?"

Atsushi Taruya shunday dedi: "Yerni o'zi katta detektor sifatida ishlatish mumkinmi, degan savolni o'rtaga qo'ydik."

Muhim fikr shu edi: Yer sirti va ionosfera orasidagi hudud tabiiy rezonator kabi ishlaydi. Gitara tanasining ma'lum chastotalarni kuchaytirishi kabi, Yer-ionosfera bo'shlig'i ham elektromagnit to'lqinlarni kuchaytiradi.

Yana bir qiziqarli jihat

Avvalgi modellar faqat 1 Hz dan past chastotalarni tasvirlay olar edi. Bu esa katta qismni qamrab olmasdi.

Olimlar yaxshiroq model yaratdi. Yer atmosferasining elektr o'tkazuvchanligini hisobga olib, 30 Hz gacha bashorat qilishdi. Hisob-kitoblarga ko'ra, 8 Hz atrofida signal kuchayishi kerak — va shu chastota ularning maqsadi bo'ldi.

Yana bir muhim farq: aksionlar va qorong'i fotonlar turlicha harakat qiladi. Aksion signallari o'lchanadigan joyga qarab o'zgaradi — Eng kuchli signal Janubi-Sharqiy Osiyoda bo'lishi kerak. Qorong'i fotonlar esa butun yer sharida deyarli bir xil kuchda paydo bo'ladi.

10 yillik ma'lumot va sirli natijalar

Tadqiqotchilar Buyuk Britaniya Geologiya xizmatining Eskdalemuir rasadxonasidan 2012-2022 yillardagi geomagnit o'lchovlarini oldi. Inson qoldirgan shovqinlarni olib tashlab, qorong'i modda izlashdi.

Aksionlarni qidirish natijasida oldingi barcha yer ustidagi tajribalardan 100 marta aniqroq natija olishdi. Bu katta yutuq — aksionlarning yorug'lik bilan o'zaro ta'siri chegarasini aniqlash imkoniyati kengaydi.

Ammo qorong'i fotonlarni qidirishda...

Ular bir nechta shubhali signal topdi. Bu signallar qorong'i moddadan kelgan bo'lishi mumkin.

Lekin bir muammo bor: bu signallarning manbai noma'lum. Ular qorong'i modda bo'lishi mumkin, ammo boshqa narsa ham bo'lishi mumkin — biz hali to'liq tushunmaydigan atmosfera hodisasi, asbob xatosi yoki oddiy tasodif.

Bu nima anglatadi?

Hali qorong'i modda siri yechilgani yo'q. Uning haqiqiy tabiati hali ham noma'lum.

Lekin bu tadqiqot boshqacha qarash mumkinligini ko'rsatdi. Yerning tabiiy elektromagnit muhiti ultrayengil qorong'i moddani qidirishda eng yaxshi vositalardan biri bo'lishi mumkin — bu zarralar elektrondan 10¹⁹ dan 10²¹ marta yengil.

Kelajak tadqiqotchilari ushbu yondashuvni yanada kengaytirishi mumkin.

Va shu sirli signal? U hech narsa bo'lishi mumkin. Hammasi bo'lishi ham mumkin. Physics shunday — har doim kutilmagan joydan surprise beradi.

Ba'zan koinot bizni eng kutgandagimizda, oyoqlarimiz ostidagi yer bilan boshimiz ustidagi osmon orasidagi bo'shliqda ham hayratda qoldiradi.