Olmosning Yashirin Qobiliyati

Sizga bir narsa aytay: ilk bor bu tadqiqotni o'qiganimda chaplig'im tushib qoldi. Ha, olmos haqida gap ketayapti. Aynan shu olmos — uzuklarni qimmat, James Bond yomonni esa dabdabali qiladigan olmos.

Bir Asrlik Xato

Yuz yildan ortiq vaqt davomida olimlar olmosni elektr chiqara olmaydi deb hisoblashdi. Oddiy qilib aytganda: olmosni qisish yoki bukish orqali undan elektr olish mumkin emas, degan fikr edi. Va buni mantiqiy deb o'ylashgan.

Piezoelektrik materiallar bu — bosilsa, cho'zilsa yoki egilsa, kichik kuchlanish hosil qiladigan maxsus kristallar. Masalan, ho'l olovli yondirgichlardagi chertish tugmasi — shu prinsip asosida ishlaydi. Lekin olmos? Yo'q, dedi olimlar. U faqat qattiq va chiroyli.

Shu taxmin butun bir asr davomida muhandislik sohasini shakllantirdi. Olmos qo'llab-quvvatlovchi material sifatida qoldi — qattiqligi uchun foydali, lekin elektr jihatdan faol rol o'ynay olmaydi.

Kutilmagan Kashfiyot

Mana endi qiziq joylari boshlanadi. Gonkong universiteti olimlari bu taxmini tekshirishga qaror qilishdi. Buning uchun esa olmosni g'oyat yupqa qilishdi — tasavvur qilib bo'lmaydigan darajada ingichka pardalar yasashdi.

Olmosni nano o'lchamlargacha kichraytirganda, g'alati narsa sodir bo'ldi — material egiluvchan bo'lib qoldi. Ha, egiluvchan olmos. Ilm-fanda fantastika eshitiladi, lekani tinglang.

Juda yupqa olmos pardalarini egilganda, barqaror kuchlanish signallari paydo bo'ldi. Haqiqiy elektr. Olmosdan.

Qanday Qilib?

Olimlar bu signal boshqa narsadan kelmayotganini aniqlashtirishdi. Masalan, sirtlar bir-biriga ishqalanishidan hosil bo'lgan statik elektr — bunaqa effektlar ham bor, lekin ularning signaliga o'xshamagan.

Barcha boshqa imkoniyatlarni chiqarib tashlagach, kompyuter modellashtirishga murojaat qilishdi. Javob — donacha chegaralarida (grain boundaries). Polikristallik olmos bir mukammal kristall emas — ichida millionlab kichik olmos kristallari zich joylashgan. Shu kichik kristallar tutashgan joylarda tabiiy noziklik bor. Membranani egilganda, shu chegaralarda elektr zaryadi to'planadi va sirtning yuqori bilan pastki qismi orasida kuchlanish farqi paydo bo'ladi.

Bu Nima Uchun Muhim?

Mana bu yerda haqiqiy qiziqarli qism: olmos biologik qo'llanilish uchun ajoyib material. Zaharli emas, kimyoviy jihatdan barqaror va organizm rad etmaydi.

Bu degani — biz potentsial ravishda inson tanasida ishlaydigan olmosga asoslangan quvvat manbalarini ko'rishimiz mumkin.

Masalan, batareykasini almashtirish uchun operatsiya talab qilinmaydigan yurak urish stimulyatori. Yoki tanaga joylashtirilgan kichkina datchik — u sog'liqni kuzatadi va o'zi harakatdan quvvat oladi. Zaryadlash shart emas, simlar yo'q.

Tibbiyotdan tashqari, kiyim-kechakni ham tasavvur qiling. Tananing harakatidan o'zi quvvat oladigan datchiklar. Shunday ingichka olmos pardalariki, ular deyarli ko'rinmaydi — kiyim egilganda, elektr hosil bo'ladi. Paltoingizda kichkina elektr stansiyasi bo'lgan kabi.

Oddiy Bezakdan Ko'proq

Bu tadqiqot menga eng katta taassurot qoldirgan jihat — bu falsafiy o'zgarishdir. Bir asrdan ortiq davomida olmosni passiv material deb qarab kelganmiz. Hashamatli, albatta, lekin faol vazifalar uchun yaroqsiz.

Bu kashfiyot hamma narsani o'zgartiradi. Endi olmos faqat qo'llab-quvvatlovchi material emas — u qurilmalarimizda faol, hatto aqlli komponent bo'lishi mumkin. Yer yuzidagi eng qattiq tabiiy material — va endi u elektr ham generatsiya qilishi mumkin.

Xulosa

Bu texnologiya ertaga telefonlaringizda bo'ladimi? Yo'q hali. Hali erta tadqiqot davri, muhandislik ishlari ko'p. Lekin asosiy kashfiyot mustahkam, va imkoniyatlar chinakam qiziq.

Keyingi marta olmosni do'kon oynasida ko'rsangiz, unga bir oz hurmat bilan nazar soling. Bu mineral bizdan bir asrdan ko'proq vaqt davomida o'z istiqbollarini yashirgan. Endi uning nima qila olishini bilsak — charaqlashi yanada qiziqarli bo'ldi.