Bilim de Şans Eseri Başarılı Olur (Ve Telefonunuzun Fotoğraf Albümü İşe Yarıyor)

Sahneyi hayal edin: Avustralya'nın iç bölgelerinde kuş araştırması yapıyorsunuz. Birden küçük mor-pembe çiçekleri olan, tüylü havai fişek gibi görünen garip bir bitki görüyorsunuz. Hemen fotoğraf çekiyorsunuz. İnternet bağlantısı bulunca iNaturalist'e yüklüyorsünüz. Günün işi tamamdır.

Oysa aslında öyle değil.

Bu basit merak ve paylaşma eylemi bir bitkiyi soyu tükenmiş listesinden geri getirdi.

Mor Çiçeklerin Arka Planı

Ptilotus senarius diye bilinen bitkimiz 1967'den beri ortada yoktu. Bilim insanları kalıcı olarak yok olduğunu düşünüyordu. Yaklaşık 60 yıl bir hiç içinde kaybolmuş durumda idi. Çok ünlü olmasa da ortadan kaybolan ünlülerden biri gibiydi bu bitki—herkes geri dönmeyeceğini kesin sanıyordu.

Sonra işin garip tarafı başladı. Aaron Bean adlı bir bahçıvan, Kuzey Queensland'daki geniş bir arazide kuşları belgelemek için çalışırken bu bitkileri gördü. Fotoğraf çekti. Paylaştı. Tesadüfen bu görüntüler Anthony Bean'e (evet, aynı soyadı ama başka biri—bu da hikayeyi daha ilginç kılıyor) ulaştı. Anthony Queensland Herbaryumunun botanikçisiydi ve yıllar önce bu türü tanımlamış olan kişiydi.

Hemen tanıdı. Heyecan patladı.

Bunun Neden Sadece Bir Bitki Bulmaktan Daha Önemli Olduğu

Beni en çok etkileyen kısım şu: bu aslında şans meselesi değil. Yani tamamen şans değil. Bilimin 2025'te nasıl işlediğiyle ilgili büyük bir değişimi gösteriyor.

Onlarca yıl boyunca biyoloji çeşitliliği araştırması, bilim insanlarının izinler ve kaynaklar silahlanıp uzak yerlere gitmesi demekti. Tabii sivrisinekten korunma kremi de gerekiyordu. Ama Avustralya muazzam geniş. Üçte biri de özel mülkiyet. Bir çiftçinin kapısında çalan ve onun arazisinde soyu tükenmiş bitkiler aramak isteyen bilim insanlarını hoş karşılamazlardı.

İşte burada iNaturalist gibi vatandaş bilimi platformları devreye girdi. Artık herhangi biri—gerçekten herhangi biri—bilime katkı sağlayabiliyor. PhD almanıza gerek yok. Sadece meraklı olmak ve bir kamera yeterli.

Keşifler Herkesin İşi Haline Geldi

UNSW'den Thomas Mesaglio şunu söylüyor ve bu gerçekten önemli: bu bitkinin yeniden bulunması her şeyin birbiriyle mükemmel şekilde uyuşmasını gerektirdi. Bitkiler hakkında bilgi sahibi biri doğru yerde olmalıydı. Fotoğraf çekmesi gerekiyordu. iNaturalist'e yüklemesi gerekiyordu. Milyonlarca gözlemin arasından biri fark etmeliydi.

Olasılık imkansız görünüyor. Ama bu tam da olay budur. Eğer yeterince çok insan dışarıda gözlem yapıp paylaşırsa, bu "imkansız olasılıklar" doğanın leyhine dönüyor.

Siz Buna Ne Yapabilirsiniz?

İyi haber: botanikçi olmak zorunda değilsiniz. Mesaglio kalite önemli diyor. Eğer ilginç bir şey bulursanız, tek bir bulanık fotoğraf çekip durmazsınız. Çeşitli açılardan—çiçek, yaprak, gövde, bütün bitki. Fotoğrafta gözükmeyen detayları yazın: Kokusunun nasıl olduğu? Toprak nasıl? Ziyarete gelen böcekler var mı?

Bu bağlam bilim insanları için değerli bilgidir. Sadece bir çiçek fotoğrafı işe yaramayabilir ama çiçek + yaprak + ortam + toprak açıklaması? İşte bu tam bir kayıttır.

Avustralya şimdi program başlattı—örneğin Yeni Güney Galler'deki Land Libraries—arazi sahiplerine kendi topraklarındaki yaşamı düzgün belgelemeyi öğretiyor. Bu sadece bilim konusu değil. İnsanları konu ile ilgilendirmek meselesidir. Eğer arazinizde yaşamı belgelemek aktivitesini yapıyorsanız, korumak istersiniz.

Büyük Resim

Beni şaşırtan şey şu: iNaturalist, 128 ülkede binlerce türü içeren bilimsel makalelarda alıntılanmıştır. Artık hoşça vakit geçirmek projesi değildir bu. Gerçekten biyoloji araştırmasını değiştiriyor.

Düşünün: bilim insanları her yerde olamazlar. Ama milyonlarca insan heryerdedir. Hepimizin cebimizde yüksek kaliteli kamera var. Hepimiz keşif makinalarıyız.

Ptilotus senarius artık soyu tükenmiş değil—kritik düzeyde tehlike altında, yani nihayet koruma alabilir. Ve bunu başaran, güzelliğini fark eden ve paylaşmayı seçen bir bitki seveni vardır.

Bu sadece şans değildir. Bu doğanı koruma yolunun geleceğidir.