Oddiy sayr topib olgan oltin xazina
Tasavvur qiling: Chexiyaning Krkonoše tog‘larida (Giant tog‘lari deb ham ataladi) oddiy sayr qilyapsiz. Toza havo, tabiat go‘zalligi. Birdan tosh devorda kichik alyuminiy quti ko‘zga tashlanadi. Ko‘pchilik e’tibor bermay o‘tib ketar edi. Bu ikki sayyoh esa qutini ochib ko‘rishdi.
Ichidan nima chiqdi? Yuzlab oltin tangalar! Ha, 598 dona, 11 ta to‘rtburchak qilib qora matoga o‘ralgan. Yaqin atrofdan temir quticha topildi – unda sigaret qutilari, zargarlik buyumlari, bilaguzuklar, qimmatbaho metallar. Sayyohlar lotereya yutgandek bo‘ldi, hech chipta olmagan holda.
Topilgan narsalar hayratlanarli
Umumiy og‘irligi 7 kilogramm atrofida. Qiymati 330 ming dollardan oshdi. Lekin eng qiziqi shundaki, muzey mutaxassislari uning tarixiy ahamiyatini baholay olmaydi – cheksiz qimmat.
Tangalar har xil davlatlardan: Fransiya, Turkiya, Belgiya, Ruminiya, Italiya, Rossiya, Avstriya-Vengriya. 1808-1915 yillarga oid. Ba’zilari 1930-yillargacha ishlatilgan maxsus metalldan. Bu topilmani 100 yillik jumboqdek qiladi – yarim parcha bilan yechishga urinayapmiz.
Kim yashirgan va nega?
Sir shu yerda qiziq. Tarixchilar taxmin qilmoqdalar, ammo aniq javob yo‘q.
Eng katta taxmin: Ikkinchi jahon urushi vaqti. Chexiya natsistlar tomonidan bosib olindi. Tosh devorga shu paytda xazina yashirilgan bo‘lishi mumkin. Chex oilasi o‘z boyligini saqlab qolish uchun. Yoki nemislar urushdan keyin quvilishdan qo‘rqib. Balki yahudiy oltini, Holokost kunlarida.
Muzey direktori Petr Grulich aytgan: "Bu chex, nemis yoki yahudiy oltinimi – aniq emas". Turli mamlakat va davr tangalari izni yo‘qotadi. Ehtimol hech bilmaymiz.
O‘ylantiruvchi topilma
Menga eng qiziq – pul emas, inson hikoyasi. Kimdir tangalarni matoga o‘rab, tartib bilan yig‘ib, bir kun qaytib olish umidi bilan yashirgan. Qaytib kelmagan. Urushda nima bo‘lgan? Hayot boshqa reja qilgan.
Sharqiy Bobay muzeyi arxeologiya bo‘limi boshlig‘i Miroslav Novak dedi: Qadimdan odamlar noaniqlikda boyliklarini ko‘mgan. Bu topilma noyob – metall og‘irligi va siri bilan.
Keyin nima bo‘ladi?
Sayyohlar yaxshi ish qildi – topilmani muzeyga topshirdi. 10 foiz mukofot oldi, yaxshi pul.
Muzey ko‘rgazmaga chiqaradi. Ko‘rishni istardim. Devorda 100 yil yashirinib yurgan buyum oldida turish – sehrli tuyuladi. Tarixning haqiqiy bo‘lagi, 100 yil oldingi qo‘rquv va umidlar oynasi.
Novak qutini ochganda og‘zi ochilib qolganini aytdi. Tushunaman. Hayot sarguzasht filmlaridan ham hayratlanarli. Ikki oddiy sayyoh o‘rmon sirdini ochdi – 100 yildan keyin. Ajoyib!