Organlar yetishmovchiligi va muzlatishning ahamiyati

Tasavvur qiling: donor organ topildi, lekin uni shifoxonaga 4-6 soat ichida yetkazib bermoq kerak. Aks holda, organ ishlamay qoladi. Bu vaqt cheklovi organ almashini qiyin poyga qiladi.

Endi organlarni muzlatib, kerakli vaqtda "ishga tushirish" mumkin bo‘lsa? Bu endi fantaziya emas. Olimlar bu masalada katta yutuqlarga erishdi.

Muzlatish nima uchun qiyin?

Biologik to‘qimalarni muzlatish oson emas. Tez sovutganda, hujayralardagi suv muz kristallariga aylanadi. Bu kristallar hujayra ichidagi nozik tuzilmalarni buzadi. Oddiy muzqaymoq kabi, lekin organ parchalanib ketadi.

Yillar davomida olimlar organlarni muzlatish mumkinligini bilar edilar, ammo natija yaxshi emas edi. 2023-yilda Minnesota olimlari bucheksiz ish qildilar: sichqonchaning buyragini muzlatib, almashdirdilar va u ishladi. Ammo sichqoncha buyragi kichik, inson organi murakkabroq.

Shaytonli eritma – yangi usul

Texas A&M universitetidagi muhandis Dr. Matthew Powell-Palm rahbarligidagi jamoa muhim kashfiyot qildi. Ular vitrifikatsiya deb atalgan usuldan foydalanadilar.

Bu usulda organ asta-sekin sovutiladi. Muz kristallari hosil bo‘lmay, to‘qima shisha kabi qotib qoladi. Hujayralar shikastlanmay, to‘xtab qoladi.

Sir eritmaning tarkibida. U maxsus moddalarga boy.

Harorat kaliti

Powell-Palm jamoasi eritmadagi "shisha o‘tish harorati"ni oshirsalar, organlar yorilmasligini aniqladilar. Bu harorat moddaning qattiqdan shishaga o‘tish nuqtasi.

To‘g‘ri tanlasangiz, organ buzilmay muzlaydi. Xato qilsangiz, yoriladi. "Yuqori harorat yorilishni kamaytiradi", deydi Powell-Palm. Bu oddiy, lekin foydali maslahat.

Muammo hali bor

Eritma organlarni yorilishdan saqlaydi, lekin u hujayralarga zararli bo‘lmasligi kerak. Ya'ni, biokelishuvchan bo‘lishi lozim.

Bu qiyin: himoyachi zirh ham, ipakdek yumshoq ham bo‘lishi kerak.

Bu hamma narsani o‘zgartiradi

Agar inson organlarida ishlasa, katta o‘zgarishlar bo‘ladi:

• Organlarni doimiy saqlash – kerak bo‘lganda ishlatish
• Yo‘qolayotgan hayvonlarning genlarini saqlash
• Vaksinalarni uzoq muddat muzlatish (COVID vaqtida kerak bo‘lgan)
• Oziq-ovqatni tejash shu usullar bilan
• Organlarni yaxshiroq moslashtirish uchun ko‘proq vaqt

Bu faqat transplant emas, barcha biologik materiallarni saqlashni o‘zgartiradi.

Kengroq ko‘rinish

Bu tadqiqotda muhandislar kimyo, fizika, termodinamika va biologiyani birlashtirdilar. Biologlar emas, muhandislar biologiyaga chuqur kirishdi.

Bunday ko‘p fanli yondashuv qiyin muammolarni hal qiladi. Yolg‘iz biolog shisha haroratini o‘ylamagan bo‘lardi. Muhandis esa organ hayotini tushunmagan. Birgalikda ular sirni ochdilar.

Hali tugagan emas. Inson organlari murakkab, biokelishuvchanlik masalasi qoldi. Lekin yo‘l aniq, olimlar nima qilishni biladilar.

Muzlatilgan organlar kelajagi yaqinlashdi.