1518'de Dansın Kabusu Haline Geldiği Gün
Yazın ortasında, Strasbourg'da Frau Troffea adlı bir kadın normal bir temmuz sabahını yaşıyor. Sonra birden vücudu ona söz dinlemiyor. Ayakları durmaksızın hareket ediyor, halsiz düşmelerine rağmen dans etmeyi sürdürüyor. Ama bu sadece onun sorunu değil. Birkaç gün içinde onlarca kişi aynı duruma düşüyor. Haftalar sonra sayı yüzleri buluyor. Ağustos ayının sonunda yaklaşık 400 kişi sokakları adım adım boydan boya dolaşıyor, ayakları kanayıncaya kadar dans ediyor. Kimileri yere yığılıyor ve bir daha ayağa kalkmıyor.
Şehrin Garip Çözümü
Burada işler çok tuhaflaşıyor. Yöneticiler gerçek bir kriz yaşadıklarını anladıklarında ne yaptılar biliyor musun? Dans salonları inşa ettirdiler. Mantıkları şuydu: "Kanlar ısınmış, o zaman daha çok dans yaptırsak düzelir."
Spoiler: düzelmedi.
Ortaçağ Düşüncesi Cevap Arayışında
1500'lü yıllarda insanlar bugünkü gibi bilimsel araçlara sahip değildi. Tahmin etmekten başka yapacak işleri yoktu. En popüler açıklama, Aziz Vitus'un dansçıları lanetlemiş olması idi. Hastalar bu azizin türbesine götürülüyor, mucize bekleniyor. Fakat ortaya çıkan bir simyager, Paracelsus, bambaşka bir fikir öne sürüyor: belki de hiçbir aziz işin içinde yoktur. Belki de sorun stres.
500 Yıl Sonra (Hâlâ Şaşkınız)
Asırlar geçti, ama hâlâ tam olarak ne olduğunu bilmiyoruz. Bazı araştırmacılar bozuk buğdayda büyüyen ergot mantarının zehirlenmesini suçluyor. Kimileri de bilinmeyen bir psikiyatrik maddenin rol oynadığını düşünüyor.
Ancak John Waller gibi modern tarihçiler farklı bir yöne işaret ediyor. Onlara göre burada devreye giren şey kitle psikolojik hastalığı. Başka deyişle, stres ve ortak inançlar insanların aynı fiziksel belirtileri yaşamasına neden oluyor. Bulaşıcı bir hastalık gibi ama mikropla değil, korku ve kültürel beklentilerle yayılıyor.
İnanç Gücünün Büyüsü
İlginç olan bu: dans lanetleri Ortaçağ ve Rönesans toplumlarında görülüyor. Yani olay tamamen tesadüfi değil. Halk bu tür şeylerin gerçek olduğuna inanıyor, ve tam da bu inancın yaratığı ortamda başlıyor. Düşün bunu bir anlığına: insan beyni o kadar güçlü ki, kendine kötü bir şey olduğuna inanırsa gerçekten de o şey başlayabiliyor.
Ortaçağ insanları batıl inanışçı aptallar değildi. Onlar stresle dolu, belirsiz bir dünyada yaşıyor, dans lanetinin gerçek olduğunu düşünüyor ve beyinleri de bunu kabul ediyordu. 17. yüzyılda bu inançlar ortadan kalktığında ne oldu? Danslar da bitti. Tesadüf mu?
Günümüz İçin Aldığımız Dersler
Strasbourg dans vebası sadece tarihin tuhaf bir anısı değil. Beyinimizle bedenimizin ne kadar sıkı bağlantılı olduğunu gösteriyor. Stres, endişe, kültürel inançlar sadece duygularımızı etkilemiyor—gerçekten hasta yapabiliyorlar.
Strasbourg halkı bozuk değildi, lanetli değildi. Bunalımlı, korkulu ve dans lanetinin hakiki olduğu bir toplumda yaşayan insanlardı. Ve bedenleri de buna inandı.
Düşün bakalım, gerçekten de ilginç değil mi?