O'lim oldidagi Onglik Siri: Texnika va Ilm Nima Deydi?
Sizga rostini aytaman — bu tadqiqotni birinchi marta o'qiganda, tuyoqlarim jiddiy ko'tarildi. Qo'rqinchli emas, balki inson hayoti qanday ajoyib va sirli ekanini eslatadigan his.
Bugun gaplashadigan mavzu juda nozik: inson o'lishidan oldin nima bo'ladi? Va menga ishonmang, kino kabi emas.
Kino Bilan Haqiqat
Kinolarda o'lish drama. Qahramon muhim so'zlar aytadi, sevimli ismini fshirlaydi. Haqiqat esa boshqacha — sukut, tartibsizlik, insoniy.
Ko'pchilik bilmaydi: inson oxirgi bosqichga kirganda, uning tanasi allaqachon o'chayotgan bo'ladi. Nutq qobiliyati yo'qoladi. Delirium deb ataladigan holat paydo bo'ladi — chalkashlik, atrofdagi voqelikdan ajralish. Ko'pchilik umuman gapira olmaydi. Ba'zan esa oxirgi "suhbat" — bu qo'l ushlab turish.
Lekin oxirgi lahzalarda gapira oladigan odamlar bo'lsa? U yerda qiziq narsalar boshlanadi.
G'alati Oxirgi So'zlar
O'lim doula'lari — o'layotgan odamlarga yordam beruvchi mutaxassislar — ba'zi takrorlanuvchi iboralarni eshitishadi. Ko'rinmas odamlarni quchoqlash. Yo'qodagi odamga "Xayrli kun" deyish. Onalarini chaqirish. Bir xil so'zlarni takrorlash.
Eng qiziq joyi shu: bu namunalar turli madaniyat va qit'alarda bir xil. Bu faqat G'arbda emas. Bu deydiki, inson ongining ichida qandaydir chuqur narsa bor.
Palleativ yordam bemorlarining 88 foizgacha oxirida delirium boshdan kechiradi. Katta raqam. Lekin ba'zilarida boshqacha narsa bo'ladi.
"Surg" — Tushuntirib Bo'lmaydigan Tuyg'u
Tadqiqotchilar va parvarishlovchilar "surg" deb atagan hodisa bor. Bu o'lishdan oldin kutilmaganda aniq onglik payti.
Doula Brooke Nutting shunday tasvirlaydi: odam "ajoyib ravshanlik bilan o'ziga qaytadi". Sevganlarini taniydi. Mazmunli suhbatlar qiladi. Ba'zida texnologiyadan foydalanib, uzoqdagi qarindoshlari bilan bog'lanadi.
Uning bir mijozasi kunlardan beri kam gapirgandi. Birdan o'rnidan turdi va qarindoshlarini video chaqirdi. Xayrlashdi. Va shunday — yana tinch holatga qaytdi.
Nutting buni "har kimga berilmaydigan sovg'a" deb ataydi. Men bu yondashuvni yoqtiraman — chunki u ilm bilan tushuntirib bo'lmaydigan narsani tan oladi.
Ilmiy Taraf
Xo'sh, buning sababi nima?
2023 yilda PNAS jurnalida chop etilgan tadqiqotda g'alati narsa topildi. O'lish yaqinlashganda, odamlarning miyalarida "gamma to'lqinlari" oshadi. Bular — eng yuqori darajadagi fikrlash, uyg'oq bo'lish va ong bilan bog'liq to'lqinlar.
Bir daqiqa o'ylab ko'ring. кислород yetishmayotgan, o'layotgan miya — lekin u eng ongli, eng uyg'oq holatlar bilan bog'liq faollik bilan porlayapti. Bu qarama-qarshi tuyuladi. Tanasi zaiflashganda, aql qisqa muddatga kuchayishi mumkin.
Ilm odamlar hali aniq javob topmagan. Bu кислород yetishmasligidan yuzaga kelgan g'alati neyron faolligi bo'lishi mumkin. Yoki hali tushunmaydigan himoya mexanizmi.
Bu tadqiqot onglik nima ekanini tushunishimizni o'zgartirishi mumkin. Agar miya o'larkancha ong bilan porlasa, bu bizga onglik qayerda ekanini aytadi?
Bizga Nima Qoladi?
Mening fikrimcha, bu tadqiqot ikkita muhim narsa qiladi.
Birinchidan — oilalar tajribasini tasdiqlaydi. Siz bilasiz, yaqiningiz o'lish arafasida tibbiy xodimlar uchun anglab bo'lmaydigan, lekin sizga aniq tuyulgan narsa deydi. Bu tadqiqot shuni ko'rsatadi — tashqaridan g'alati ko'rinsa ham, bu lahzalar muhim.
Ikkinchidan — bizni o'limga biroz qo'rquv bilan emas, balki hayrat bilan qarashga taklif qiladi. Ha, bu oxiri. Lekin bu shuningdek inson tajribasining eng chuqur lahzalaridan biri bo'lishi mumkin — ilm hali boshidanoq tushunishga harakat qilayotgan narsa.
Bitta tadqiqotchi shunday dedi: bu oxirgi suhbatlar faqat siz ularni muhim deb hisoblasangiz muhim. Lekin rostmanam? Men ularning ahamiyati shundan qat'i nazar katta deb o'ylayman.
Siz nima deb o'ylaysiz? Fikrlaringizni tinglashga harakat qilaman. Va agar yaqiningizning oxirgi lahzalari haqida tajriba bor bo'lsa, uni eshitish men uchun katta hurmat bo'ladi.
Manba: Popular Mechanics — "O'lishdan Oldin Nima Bo'ladi? Oxirgi So'zlar Haqiqatni Ochadi