Tabiatning Olovli Quvvati: Qachonki Aloh Bo'lish Mumkin Bo'lmagan Hodisa Sodir Bo'ladi

Sizga bir narsa haqida aytmoqchiman — bu hammani hayratda qoldiradi. O'tgan yozning eng katta voqealaridan biri shu bo'ldi: Yevropadagi o'rmon yong'inlari shu darajada kuchli bo'ldiki, o'zlari uchun to'liq ob-havo tizimini yaratdi. Ha, to'g'ri eshitdingiz — o'rmon yong'ini o'zi ob-havo yaratdi!

2026-yilning iyul oyida Ispaniya va Fransiya birdaniga katta falokatga duch keldi. Yuz minglab odamlar o'z uylarini tark etishga majbur bo'ldi. Ammo eng ajablanarli joyi shundaki, janubiy-g'arbiy Fransiyada yong'in shunday kuchaydiki, pirokumulonimbus deb ataladigan bulut hosil bo'ldi. Bu — oddiy qilib aytganda, olovdan paydo bo'lgan momaqaldiroq buluti.

Bu Qanday Ishlaydi?

Mana buni tushuntiraman. Oddiy holatda quyosh yer yuzasini qizdiradi, issiq havo yuqoriga ko'tariladi va shu tarzda momoqaldiroq hosil bo'ladi. Endi tasavvur qiling — minglab daraja haroratda yonayotgan o'rmon yong'ini. Bu jarayonni butunlay yangi darajaga olib chiqadi.

Kuchli yong'in yer yuzidagi havoni shiddat bilan qizdiradi. Natijada bu havo smorka va yonish zarralari bilan birga osmonda baland ko'tariladi. Osmonning yuqori qismlarida esa o'ziga xos ob-havo tizimi shakllanadi — kuchli shamollar, chaqmoq, hatto do'l ham bo'lishi mumkin.

Olimlar bu hodisani "olov tufayli paydo bo'lgan momoqaldiroq" deb atashadi. Ispaniya va Portugaliyada bu kamdan-kam hollarda kuzatilgan, lekin Fransiyada 2026-yil iyuldagi voqea — bu mamlakat tarixida birinchi marta bo'ldi.

Muammoning Ildizi

Mana bu yerda ahvol jiddiyroq bo'lib qoladi. Buyuk yong'inlar shunchaki tasodifan yuzaga kelmadi. Tadqiqotchilar aniq bir ketma-ketlikni aniqlashdi.

Birinchidan, g'ayrioddiy darajada seryog'in qish barcha dasht va o'rmonlarni namlik bilan to'ldirdi. Ko'pchilik bu yaxshi deb o'ylashi mumkin — yog'ingarchilik ko'p, o'simlik ko'p. Ammo bu yerda muammo boshlanadi.

Shu namlik tufayli o'simliklar g'oyat zich o'sdi. Keyin esa uzluksiz issiqlik to'lqinlari va qurg'oqchilik boshlandi. Natijada barcha bu ko'r-ko'rona o'simliklar quridi va bir lahzada — yonuvchi yoqilg'iga aylandi. Yuz minglab gektar hudud to'liq quruq, oson alashgan.

So'ngra shamol — ba'zan soatiga 65 kilometr tezlikda — o'tga pand berdi va alanga butun mintaqani yutib yubordi.

Raqamlar Haqida

Ispaniyaning Ávila viloyatida 50 ming gektar yer yong'in ichida qoldi. Bu Ispaniya tarixida eng katta yong'in bo'ldi — o'tgan yildagi rekordni yangiladi. Bu degani, bunday holatlar endilikda odatiy holga aylanmoqda.

Fransiyada iyul oxiriga kelib 90 ming gektardan ortiq hudud yondi. Bu so'nggi o'n yilliklardagi eng katta yo'qotish.

NASA ning sun'iy yo'ldoshlari orqali olingan tasvirlar juda ta'sirli edi. Kosmosdan ko'ringanda, o'tgan oylarda o'rmon va uylar bo'lgan joylar endi qora-qizil rangda ko'rinadi.

Kosmosdan Kuzatish

Bu qorong'i voqealarda bir yorug' tomon bor — bizda endi voqealarni real vaqtda kuzatish imkoniyati mavjud.

NASA ning sun'iy yo'ldosh tizimlari olimlarga va favqulodda vaziyat xodimlariga yong'inlarni onlayn rejimda kuzatishga yordam berdi. Ávila viloyatidagi yong'in 22-23 iyulda birinchi marta qayd etildi va 24 iyulga kelib u boshqa yong'inlar bilan birlashib, New York shahrining maydoniga teng hududni yondirdi.

Bu texnologiya yong'inni to'xtata olmaydi, lekin odamlarga tayyorgarlik ko'rish va xavfsiz joyga ko'chish uchun qimmatli vaqtni beradi.

Biz Uchun Nimani Anglatadi?

Men bu mavzuni muammoli tugatishni xohlamayman, lekin "bu normal" deb ham o'ylamaslik kerak. Fransiyadagi pirokumulonimbus kabi hodisalar kam uchraydigan voqealardir. Tabiat bizga aytmoqda — biz yangi davrga kirdik.

Bu shunchaki "yomon yong'in mavsumi" emas. Bu — yerning o'zida olov qanday tutishayotganining asosiy o'zgarishi.

Yaxshi tomoni shuki, ikki mamlakat bo'ylab minglab o't o'chiruvchilar va harbiy xizmatchilar shu yong'inlarni bostirish uchun tirishdi. Iyul oxiriga kelib, ko'plab odamlar o'z uylariga qayta boshladi.

Ammo ogohlantirish aniq: xavf hali yuqori, chunki issiq va quruq ob-havo davom etmoqda. Agar siz yong'inga moyil hududda yashayotgan bo'lsangiz, iltimos, ehtiyot bo'ling. Bizning ajdodlarimiz davridagi yong'inlar endi yo'q.

Manba: Science Daily