Iklim yangiliklari — bu doimiy uvalanishmi?

Sizga to'g'rixisini aytaman — iklim yangiliklarini o'qish ba'zan charchatadi. Harorat ko'tariladi, muzlar eriydi, ob-havo tartibsizlanadi... bularning hammasi bir joyga yig'ilganda, ko'ngil tushadi.

Shuning uchun ham bu yangi tadqiqotni o'qiganda, ichimdan qiziqib ketdim. Ahvol jiddiy emas degani emas — albatta, jiddiy. Lekin ba'zan tabiat biz kutgan narsalardan ham qiziqarli sirlarni yashiradi.

Keling, Arktika hududida nima bo'layotganini tushuntiraman.

Arktikadagi muzlog'i — gigantlar karbongini

Tasavvur qiling: Arktika dashtining ostida minglab yillar davomida muzlashib yotgan yer. Unda o'simliklar va boshqa organik moddalarning qoldiqlari to'planib kelgan. Bu muzlashgan yer — permafrost — shu vaqtga qadar karbinni saqlab kelgan, atmosferaga chiqarishiga yo'l qo'ymagan.

Alfred Vegener Instituti va MARUM olimlarining hisob-kitoblariga ko'ra, bu muzli yerlarda taxminan 1,300 gigatonna karbon saqlanmoqda. Qiyoslash uchun aytaman: insoniyat yiliga 37 gigatonna CO2 chiqaradi. Demak, bu zahiralar bizning yillik chiqindilarimizdan ancha katta.

Lekin muammo shundaki, Arktika yer sharida eng tez qiziydigan hudud. Harorat oshgan sari, muzlashgan yer eriydi. Qirg'oq bo'ylari qulab tushadi. Va shu saqlanib kelgan karbon to'satdan harakaga keladi.

Karbonning katta migratsiyasi

Permafrost eriganda, yillar davomida yopiq muzlatgichni ochganga o'xshaydi. Karbon boy tuproq endi daryolar va qirg'oq eroziyasi orqali okeanga tusha boshlaydi.

Olimlarning baholashicha, yiliga 0,02 gigatonna karbon Arktika dengiziga tushadi. Va 2100-yilga borib, bu raqam 70 dan 150 foizgacha oshishi mumkin.

Endi qiziqarli savol tug'iladi: bu karbon dengizga yetgach, nima bo'ladi? Mikroorganizmlar uni parchalab, yana atmosferaga issiqxona gazlari sifatida chiqaradimi? Yoki bir qismi boshqa joyda qoladimi?

Dengiz tubining yashirin imkoniyati

Mana shuni aniqlash uchun tadqiqotchilar Qikiqtaruk oroliga (Kanadaning Yukon mintaqasidagi Gershel oroli) borishdi. Ular dengiz tubidan cho'kindi namunalarini — ya'ni 50 yil davomida to'plangan qatlamlarni — olishdi.

Natijalar hayratlanarli edi.

"Dengiz bu yerda qirg'oqdan juda ko'p organik karbonni olib ketadi," dedi tadqiqot rahbari Doktor Manuel Ruben, "lekin kutilganidek, uning faqat kichik qismi dengizning faol karbon aylanasiga qo'shiladi."

Aniqlanishicha, dengiz tubiga cho'kkan organik karbonning atigi 10 foizi mikroorganizmlar tomonidan atmosferaga chiqadigan gazlarga aylantiriladi. Qolgani — cho'kinda qoladi.

Boshqacha qilib aytganda: Arktika dengizi tubi karbon tutqichi kabi ishlayapti. Permafrostdan kelayotgan qadimgi karbonning aksariyatini ushlab qoladi. Bu kichik narsa emas — bu juda muhim kashfiyot.

Dengiz tubining "qiziq" microorganizmlari

Lekin menga eng qiziqarli bo'lgan narsa boshqacha: tadqiqotchilar dengiz tubidagi mikroorganizmlar hamma narsani yemayotganini aniqlashdi. Ular tanlovchi ekan.

"Cho'kindilar ichida "gastronom" bakteriyalar yashaydi," dedi professor Gesine Mollenhauer, "ular yangiroq — yaqinda o'lgan qisqibuyranglar kabi — karbonni, minglab yillar oldin permafrostda saqlangan qadimgi karbondan ko'ra, ko'proq yoqtiradi."

Ya'ni, bu mayda organizmlarning didi bor. Ular yaxshi ko'rganini tanlaydilar: permafrostda ming yillar davomida yotgan qadimgi karbon emas, balki yaqinda o'lib dengiz tubiga cho'kkan yangi karbon.

Olimlar buni karbonning turli izotoplarini tahlil qilib bilishdi. Uglerod-13 — mikrob karbonni quruqlikdan yemişmi yoki dengizdan. Uglerod-14 — qadimgi permafrost karbonini yoqtiradimi yoki yangiroq materialni.

Bu demak, xavotirlanish shart emasmi?

Bu yerda ehtiyot bo'lishim kerak. Seabed mikroblarining tanlovi — yaxshi xabar. Lekin muhim "ammo" bor.

Tadqiqotchilarning o'zlari aytadiki, hali to'liq manzarani bilmaymiz. Permafrost karbonining bir qismi dengiz tubiga yetmasdan, daryolar va qirg'oq suvlarida parchalanishi mumkin. Qancha — noma'lum.

Yana bir savol: Arktika isib borganda nima bo'ladi? Mikroblar shunday ishlashda davom etadilarmi? Dengiz tubining karbon tutish qobiliyati barqaror qoladimi?

Va unutmanglik kerak: bu tadqiqot ko'p karbon tutib qolinganini ko'rsatadi, ** hammasini** emas. 10 foiz ham chiqsa, yuzlab gigatonna saqlangan karbon uchun bu sezilarli raqam.

Iklimdan tashqari — bu nima?

Karbonning quruqlikdan dengizga o'tishi faqat atmosferaga ta'sir qilmaydi. Qirg'oq suvlariga tushayotgan cho'kindilar Arktika ekosistemalarining kimyosini va biologiyasini o'zgartiradi. Mahalliy jamoalar esa oziq-ovqat uchun shu ekosistemalarga tayanadi.

Shunday qilib, bu tadqiqot umid chaqnomasi — tabiatning o'zida karbon saqlash mexanizmlari borligini ko'rsatadi. Lekin bu tushunchasizlik uchun sabab emas.

Aksincha, bu — sayyoramiz tizimlari qanchalik murakkab ekanligini, ularni o'rganish muhimligini eslatadi.

Tadqiqotchilar keyingi tadqiqotlarni chaqirmoqda. Men ham shunga qo'shilaman. Har bir tadqiqot — bu yana bir qism yig'ilayotgan puzzle. Biz faqat yo'qotayotgan narsalarni emas, balki bizga yordam berayotgan tabiiy jarayonlarni ham tushuna boshlaymiz.

Va to'g'ri, iklim haqida hamma narsa qorong'i tuyuladigan dunyoda, ilm-fan beradigan har bir umid parchasi uchun minnatdorman — hali oldimizda eng muhim ishlar borligini tan olgan holda.