Krater, który przez 20 lat nie dawał naukowcom spokoju

Muszę wam coś szczerze powiedzieć — kiedy pierwszy raz natknąłem się na tę historię, nie mogłem uwierzyć, że naukowcy potrzebowali dwóch dekad, żeby rozwikłać zagadkę kratera w Morzu Północnym. Mówimy przecież o dziurze w ziemi (no dobrze, pod dnem morskim). Czy to nie powinno być proste do ustalenia?

Okazuje się, że nie. A odpowiedź, do której w końcu dotarli? Porządnie mnie zamurowało.

Zagadka, która się ciągnęła

Wyobraźcie sobie taką sytuację: rok 2002, geolodzy prowadzą rutynowe mapowanie dna oceanu i trafiają na coś dziwnego. Około 130 kilometrów od wybrzeża Yorkshire, ukryte mniej więcej 700 metrów pod powierzchnią wody, znajduje się krater o średnicy jakieś trzech kilometrów. Nic wielkiego, prawda? Kraterów jest na Ziemi pełno.

Ale jest jedno ale — ten po prostu się nie składał. Jego kształt, sposób, w jaki popękała skała dookoła, wygląd całej struktury na skanach... wszystko krzyczało: uderzenie asteroidy. A jednak nie wszyscy byli przekonani.

Część naukowców twierdziła, że to po prostu przemieszczające się pod ziemią złoża soli. Inni obstawiali wulkanizm — niby to seabed się zapadł. Dyskusja zrobiła się tak zażarta, że w 2009 roku geolodzy dosłownie nad nią zagłosowali. I tutaj zaczyna się embarrassująca część — większość głosowała przeciwko teorii asteroidy.

Wyobrażacie sobie tego biednego badacza, który mówi: "Nie, serio, to kosmiczna skała"? A wszyscy dookoła: "Eee, nie sądzę".

Ten brakujący element układanki

No to przeskakujemy do teraźniejszości i ów badacz został całkowicie uniewinniony.

Zespół pod kierunkiem dr. Uisdeana Nicholsona z Uniwersytetu Heriot-Watt w Edynburgu opublikował ostatnio wyniki badań, które definitywnie kończą tę debatę. I zrobili to dzięki znalezieniu czegoś, co działa jak smoking gun dla uderzeń asteroid: zszokowanych mineraków.

Zdaję sobie sprawę, że za chwilę zrobi się odrobinę naukowo, ale dajcie radę — to naprawdę fascynujące. Kiedy asteroida uderza w Ziemię z prędkością tysięcy kilometrów na godzinę, ciśnienie jest tak absurdalne, że dosłownie zmienia strukturę molekularną niektórych kryształów w skale. Mówimy o kwarcach i skaleniach, których układ cząsteczek może powstać wyłącznie w takich ekstremalnych warunkach zderzenia.

Dr. Nicholson nazwał poszukiwania tych minerałów "prawdziwym szukaniem igły w stogu siana". Musieli przeanalizować próbki z otworu wiertniczego poszukiwań naftowych w pobliżu tego miejsca, oglądając mikroskopijne fragmenty pod mikroskopem, z nadzieją że wypatrzą te charakterystyczne wzory.

I nagle — są. Dowód na to, że coś z kosmosu naprawdę zdzieliło to miejsce jakieś 45 milionów lat temu.

Co dokładnie tam uderzyło?

Na podstawie wszystkich nowych danych — w tym super szczegółowych obrazowań sejsmicznych (myślcie o tym jak o USG Ziemi) oraz symulacji komputerowych — zespół zrekonstruował wydarzenia.

Winowajcą była asteroida lub kometa o szerokości około 160 metrów. Dla lepszego wyobrażenia: mniej więcej długość półtora boiska piłkarskiego, albo tyle, co pierwszy taras widokowy Wieży Eiffla. Nadleciała z zachodu pod niewielkim kątem.

I tutaj robi się naprawdę interesująco.

W ciągu kilku minut od uderzenia wzniosła się na wysokość ponad półtora kilometra kurtyna z skał i wody morskiej — wyżej niż Mount Rushmore. Wszystko to runęło z powrotem i wygenerowało tsunami wysokości ponad 100 metrów.

Powtórzę jeszcze raz. Stumetrowe tsunami.

Żebyście mieli punkt odniesienia — to wyżej niż sporo drapaczy chmur. Gdyby coś takiego wydarzyło się dzisiaj, nie mówimy tylko o zniszczeniach na wybrzeżu — mówimy o miastach całkowicie zmiatanych z powierzchni. Dobra wiadomość? Stało się to jakieś 12 milionów lat przed pojawieniem się pierwszych ludzi, więc nasi dalecy przodkowie nie musieli się z tym zmagać.

Czemu to w ogóle ma znaczenie?

Może sobie myślicie — okej, fajna historyjka, ale kogo obchodzi, co działo się miliony lat temu w miejscu, którego większość z nas nigdy nie zobaczy?

Otóż sprawa wygląda tak: Ziemia jest bombardowana przez kosmiczne skały o wiele częściej, niż większość ludzi sobie wyobraża. Większość to małe obiekty, które spalają się w atmosferze (to te "spadające gwiazdy"). Ale czasem trafia się coś na tyle dużego, że może wyrządzić poważne szkody.

Badając kratery takie jak Silverpit, naukowcy mogą lepiej zrozumieć, jak często dochodzi do takich zdarzeń, co dokładnie się wtedy dzieje i — miejmy nadzieję — jak moglibyśmy się w przyszłości chronić. NASA już śledzi obiekty, które potencjalnie mogą zagrozić Ziemi, ale każdy krater uderzeniowy, który badamy, poszerza naszą wiedzę o tym, z czym mamy do czynienia.

Poza tym, szczerze mówiąc — to po prostu niesamowita historia. Dawny kosmiczny gość, ukryty krater, dekady naukowej kłótni i w końcu dowód, że tak — asteroidy naprawdę uderzają w Ziemię i zostawiają po sobie geologiczne blizny, które przetrwają miliony lat.

Tego rodzaju rzeczy sprawiają, że człowiek inaczej patrzy na nocne niebo, prawda?

Źródło: ScienceDaily