Zagadka sprzed stu lat, wreszcie rozwiązana

Zagrajmy w jedną grę: podziel posąg o wysokości 7 metrów na pół, zakopaj obie części gdzieś na pustyni w Egipcie i czekaj 94 lata, aż ktoś je znajdzie. Brzmi niemożliwie, prawda?

A jednak dokładnie to wydarzyło się z tym niesamowitym posągiem Ramzesa II.

Pierwsza połowa

W 1930 roku niemiecki archeolog Günther Roeder natknął się na dolną część tego, co musiało być naprawdę monumentalnym pomnikiem jednego z najsłynniejszych władców starożytnego Egiptu. Odkrył ją około 250 kilometrów na południe od Kairu, w miejscu dawnego miasta Chnemnu – w czasach rzymskich znanego jako Hermopolis Magna. Można powiedzieć, że to była dzielnica bogatych tego starożytnego świata: stolica prowincji, gdzie przebywali najważniejsi faraonowie.

Problem polegał na tym, że Roeder znalazł tylko połowę. Gdzie jest reszta? Nikt nie wiedział. I przez prawie sto lat to pytanie pozostawało bez odpowiedzi.

Poszukiwania trwają

Przeskoczmy do marca 2024 roku. Zespół egipsko-amerykański, pracujący w ramach projektu znanego jako „Miasto Małpy" (tak, serio – ta nazwa zasługuje na osobny wpis), ogłosił coś, co sprawiło, że archeolodzy na całym świecie zaczęli się ekscytować.

Znaleźli brakującą górną część.

Wyobraź sobie, co odkryli: fragment o wysokości prawie 4 metrów przedstawiający Ramzesa II w jego charakterystycznej koronie z wizerunkiem królewskiej kobry na szczycie. Posąg leżał twarzą do ziemi, jakby czekał, aż ktoś go odwróci – jak najbardziej niezwykły placek w historii.

A tutaj zaczyna się naprawdę szalona część: gdy ostrożnie go odsłonili, znaleźli ślady niebieskiej i żółtej farby wciąż przylegające do kamienia. Wyobrażacie to sobie? Ten pomnik był pomalowany! Wszyscy widzieliśmy te gładkie piaskowcowe posągi w muzeach, ale oryginalnie? Były kolorowe. Szczerze mówiąc, to zmienia całkowicie sposób, w jaki wyobrażam sobie starożytny Egipt.

Dlaczego przetrwał?

Jedna z badaczek, Yvona Trnka-Amrhein z Uniwersytetu Colorado Boulder, wyjaśniła, dlaczego znalezienie go w dobrym stanie było tak mało prawdopodobne. Stanowisko znajduje się blisko Nilu, a po wybudowaniu Niższej Zapory w Asuanie poziom wód gruntowych znacząco się podniósł. Ta wilgoć może dosłownie zniszczyć piaskowiec z biegiem czasu.

„Czasami odkrywamy piaskowiec, który jest zasadniczo tylko kupką piasku lub zdegradowanym wapieniem" – powiedziała. „Mógł być zwykłą bryłą skały."

Ale to nie była zwykła bryła. Wbrew wszelkim oczekiwaniom posąg przetrwał w znakomitym stanie. Mówiąc krótko – wielkie szczęście.

Łączenie kawałków

Gdy zespół potwierdził, co ma, przedstawił propozycję ponownego połączenia obu części. Stały Komitet do spraw Starożytności Egipskich wyraził zgodę. Renowacja rozpoczęła się we wrześniu 2025 roku, a na początku 2026 roku posąg był wreszcie – wreszcie! – cały.

Stojąc na swoim oryginalnym miejscu przy północnym wejściu do świątyni w El-Aszmunajn (tam, gdzie stał ponad 3200 lat temu), zrekonstruowany kolos ma około 7 metrów wysokości i waży ponad 40 ton. Składa się z czterech głównych elementów: górnej i dolnej części oraz trzech kamieni podstawy z inskrypcjami.

A co czyni to odkrycie wyjątkowym? To pierwszy kompletny kolosalny posąg z Środkowego Egiptu i pierwszy, który będzie badany przy użyciu nowoczesnych metod archeologicznych. To naprawdę duża sprawa w świecie egiptologii.

Co dalej?

Zespół nie zamierza się zatrzymywać. W latach 2026-2027 planują zbadanie okolicy, aby zlokalizować fundamenty pylonu świątyni, którą ten posąg niegdyś strzegł. Kto wie, co jeszcze może być tam zakopane?

Nie wiem jak wy, ale ja znajduję w tej historii coś głęboko poruszającego. Dwie połowy posągu, rozdzielone na prawie wiek, znów stoją razem w dokładnie tym samym miejscu, gdzie zostały umieszczone ponad trzy tysiące lat temu. Jest w tym poezja.

No i teraz, gdy posąg jest cały i dostępny, naukowcy mogą szczegółowo zbadać te ślady pigmentu. Wreszcie możemy zobaczyć, jak ta bestia naprawdę wyglądała, gdy Ramzes II pierwszy raz go zamówił.

Czasem cierpliwość naprawdę się opłaca.