Kiedy "więcej przyjaciół" oznacza "więcej problemów"

Pytanie, które może was zaskoczyć: jeśli mielibyście spędzić dwa albo trzy lata zamknięci w maleńkim habitatcie miliony kilometrów od Ziemi z garstką ludzi — czy powinniście być razem dosłownie cały czas, żeby nie czuć się samotnym?

Według najnowszych badań — prawdopodobnie nie. Szczerze? To mnie tak zaskoczyło, że musiałem przeczytać całość dwa razy.

Eksperyment na Antarktydzie

Naukowcy z Uniwersytetu w Zurychu i Uniwersytetu w Bernie postanowili zbadać, co dzieje się z ludzkimi relacjami w warunkach totalnej izolacji. Przez dziesięć miesięcy obserwowali dwunastoosobową załogę stacji Concordia na Antarktydzie — jednego z najbardziej odizolowanych i surowych miejsc na naszej planecie. Zimą temperatura spada tam do minus 80 stopni Celsjusza. Załoga była dosłownie uwięziona ze sobą.

Ale najciekawsze zaczyna się teraz. Badacze nie ograniczyli się do ankiet i kwestionariuszy. Wyposażyli członków załogi w specjalne czujniki noszone na ciele, które śledziły, kto i jak długo przebywał w pobliżu innych. Pomyślcie o tym jak o smart-zegarku, ale zamiast liczyć kroki — liczył on wasze niezręczne spotkania z tym jednym współpracownikiem, z którym jakoś nie możecie nawiązać wspólnego języka.

Wyniki, które brzmią nieprawdopodobnie

A oto co pokazały dane: ludzie, którzy spędzali WIĘCEJ czasu w towarzystwie innych, wcale nie czuli się szczęśliwsi ani bardziej wspierani. Czasem było wręcz odwrotnie — więcej kontaktu oznaczało więcej konfliktów, większą nieufność i gorsze oceny własnych wyników.

Pozwólcie, żeby to do was dotarło.

Kiedy siedzisz w małej grupie w ekstremalnych warunkach, ciągła bliskość nie równa się automatycznie wsparciu społecznemu. Może się wręcz stać kolejnym źródłem napięcia. Nie wiem jak wy, ale ja znajduję w tym jednocześnie coś fascynującego i smutnego. Zakładamy, że walka z samotnością polega na wypełnianiu życia większą ilością kontaktów z ludźmi. Ale czasem, zwłaszcza w zamkniętych przestrzeniach, naprawdę potrzebujemy drzwi, które można zamknąć, i kilku chwil prawdziwej samotności.

Główny badacz Jan Schmutz ujął to tak: „W małych zespołach w ekstremalnych warunkach więcej kontaktu nie przekłada się automatycznie na wsparcie społeczne — może wręcz zwiększać napięcia."

Problem podgrup

Czujniki ujawniły jeszcze jeden wzorzec, który uważam za naprawdę istotny. Z czasem załoga naturalnie zaczęła dzielić się na mniejsze grupki. Ludzie gravitowali ku kolegom mówiącym tym samym językiem lub pochodzącym z tego samego kraju. Te mniejsze połączenia prawdopodobnie pomagały jednostkom czuć się bezpieczniej i stabilniej w stresujących okresach.

Ale jest też druga strona medalu: te naturalne podziały mogły osłabiać spójność całego zespołu, szczególnie gdy załoga była kulturowo zróżnicowana.

To dla mnie absolutnie zrozumiałe. Myślę o własnym życiu — kiedy jestem zestresowany lub przytłoczony, szukam ludzi, którzy mnie „rozumieją", którzy mają podobne doświadczenia czy styl komunikacji. To kojące w krótkim terminie, ale może tworzyć niewidzialne mury z resztą. Teraz wyobraźcie sobie, że dzieje się to w habitatcie na Marsie, gdzie nie można po prostu wyskoczyć na kawę z innym znajomym.

Dlaczego to ma znaczenie dla Marsa

Więc czemu mielibyśmy przejmować się dwunastoma osobami marznącymi na Antarktydzie? Ponieważ stacja Concordia to najlepsza symulacja tego, z czym mogłaby zmierzyć się przyszła misja na Marsa. Izolacja, ciasne pomieszczenia, brak możliwości zadzwonienia do kogokolwiek poza załogą — wszystko jest zaskakująco podobne.

Astronauci na długich misjach napotkają te same wyzwania, ale ze stawkami dosłownie astronomicznymi. Konflikt, który tlił się przez miesiące na Antarktydzie, może wybuchnąć w momencie, gdy wszyscy razem pilotują statek, od którego zależy życie każdego z nich.

Naukowcy sugerują, że zrozumienie tych dynamik społecznych wcześniej — i zapewnienie odpowiedniego wsparcia — może być kluczowe dla sukcesu misji. Może to oznaczać projektowanie habitatów z większą liczbą przestrzeni prywatnych. Może szkolenie załóg w rozwiązywaniu konfliktów właśnie w warunkach izolacji. Albo może staranny dobór ludzi, którzy naprawdę dobrze czują się zarówno w samotności, jak i w ciasnych pomieszczeniach.

Technologia, która to umożliwiła

Jeszcze jedno warte uwagi: noszone czujniki bliskości działały niezawodnie w tych ekstremalnych warunkach. Śledziły wzorce społeczne bez zakłócania rutyny załogi, co w miejscu, gdzie „biurem" jest zamrożona stacja badawcza, nie jest wcale takie proste.

To otwiera drzwi do dalszych badań. Naukowcy chcą głębiej zbadać, które rodzaje interakcji społecznych faktycznie redukują stres, a które go dodają. Ta wiedza może być bezcenna przy planowaniu misji dalej niż Księżyc.

Moja refleksja

Uwielbiam to badanie, bo przypomina nam, że ludzie są skomplikowani. Zakładamy, że izolacja to wróg, a połączenie z innymi to rozwiązanie, ale rzeczywistość jest bardziej chaotyczna. Nawet najbardziej harmonijne przyjaźnie mogą się napiąć w odpowiednich — lub niewłaściwych — warunkach. Czasem najpotrzebniejsze wsparcie to nie kolejna osoba, lecz wolność bycia samemu przez chwilę.

Dla mnie te badania podkreślają też coś pięknego: nawet w najbardziej ekstremalnych okolicznościach adaptujemy się. Tworzymy nasze małe społeczności, znajdujemy naszych ludzi, wykuwamy przestrzenie, w których czujemy się zrozumiani. To ludzka natura w najczystszej postaci.

Ale to też oznacza, że kiedy wreszcie wyślemy ludzi na Marsa, nie możemy skupiać się tylko na rakietach i osłonach przed promieniowaniem. Musimy myśleć o ludzkiej duszy — o tym, co znaczy żyć, pracować i współistnieć w pustce kosmosu.

To pytanie bez łatwych odpowiedzi. Ale badania takie jak to? To świetny początek.