Quruqlikka chiqqan birinchi baliq
Tasavvur qiling: 380 million yil oldin siz sohil bo‘yida turibsiz. Dengizda g‘alati jonzotlar suzib yuribdi — ba’zilari ulkan, ba’zilari juda g‘alati shaklda. Ana shu suvlar orasida bir baliq yashiringan edi. O‘sha baliq keyinchalik hayotning butun yo‘nalishini o‘zgartirdi.
O‘sha baliqning avlodlari tufayli siz hozir quruqlikda yashaysiz.
Koharalepis jarviki — o‘tish davridagi baliq
Avstraliyaning Flinders universiteti olimlari qadimiy baliqning qoldig‘ini o‘rganishdi. Bu baliqning nomi — Koharalepis jarviki. U taxminan bir metr uzunlikda bo‘lgan va “Baliqlar davri” deb atalgan davrda yashagan. Qoldiq Antarktidaning Lashly tog‘laridan topilgan.
Bu baliq — suvdan quruqlikka o‘tishdagi muhim bosqich hisoblanadi. Olimlar bunday jonzotlarni tetrapodomorf deb atashadi.
Yangi usul bilan o‘rganish
Olimlar bu baliqning bosh suyagini ochmasdan ichki tuzilishini ko‘rib chiqishdi. Buning uchun ular neytron va sinxrotron texnologiyalaridan foydalanishdi. Bu usul bilan ular baliqning miya tuzilishini ham ko‘ra olishdi.
Odatda qoldiqlarning faqat tashqi ko‘rinishi saqlanib qoladi. Ichki qismlar esa yo‘qoladi. Bu baliqda esa ichki suyaklar ham saqlangan edi.
Havoni yutish va kunni sezish
Baliqning bosh suyagida maxsus teshiklar bor edi. Bu teshiklar orqali u suv yuzasidan havo yutishi mumkin edi. Bundan tashqari, miyasida kun va tunni farqlashga yordam beradigan maxsus organ ham bor edi.
Bu xususiyatlar baliqni sayoz va kislorod kam bo‘lgan suvlarda yashashga moslashtirgan.
Ko‘zi kichik, lekin sezgi kuchli
Bu baliqning ko‘zlari nisbatan kichik edi. Suv ostida ov qilish uchun yaxshi ko‘rish kerak. Lekin u boshqa sezgi organlariga tayanardi — suv harakatini sezish, hid va ta’m bilish qobiliyatiga.
Shu sababli u loyqa suvlarda yashirinib ov qilardi. Bu moslashuvchanlik keyinchalik quruqlikka chiqishda ham foyda bergan bo‘lishi mumkin.
Sizning tanangizdagi iz
Sizning qo‘l suyaklaringiz — baliq suzgichlarining o‘zgargan shakli. Ichki qulog‘ingiz — baliqning jag‘ suyaklaridan kelib chiqqan. Bo‘yningiz ham baliq umurtqasining yangi shaklidir.
Koharalepis sizning to‘g‘ridan-to‘g‘ri ajdodingiz emas. Lekin u quruqlikka chiqish jarayonidagi muhim bosqichni ko‘rsatadi. Bu o‘tish birdan sodir bo‘lmagan — bosqichma-bosqich sodir bo‘lgan.
Yangi texnologiya — eski topilmalarni yangicha o‘qish
Bu tadqiqot yangi texnologiyalar tufayli amalga oshirildi. Bu usullar bir necha yil oldin mavjud emas edi. Shuning uchun eski qoldiqlarni ham yangicha o‘rganish mumkin bo‘ldi.
Hali ham ko‘p narsalarni bilib olishimiz mumkin. Chunki texnologiya rivojlanib bormoqda.