Laboratoriyada eski va yangi uchrashuvi
Tasavvur qiling, iqlim texnologiyasini oldinga siljituvchi katta yutuq yangi ixtiro emas, balki ming yillardan beri shisha ishlab chiqaruvchilar qilayotgan ishni o'rganish orqali topilgan.
Shisha ustalari qadimdan bilishardi: eritilgan shishaga ozgina kimyoviy moddalar qo‘shilsa, uning xossalari butunlay o‘zgarib ketadi. Mana shu oddiy g‘oya zamonaviy materialshunoslikda katta yutuq berdi.
Ajoyib materiallarning muammosi
Bu yerda gap MOF materiallari haqida ketmoqda. Ular metal atomlari va organik molekulalaridan tuzilgan, juda nozik teshikli "g‘ovak" material. Bu materiallar CO₂ va vodorod gazlarini ushlab olishga juda qobiliyatli.
Ammo ularni ishlab chiqarish qiyin. MOF shishalari 300 gradusdan yuqori haroratda yumshoq bo‘ladi, lekin shu haroratda ular parchalanib ketishga yaqinlashadi. Shuning uchun ularni shaklga solish qiyin.
Natriy yordami
Tadqiqotchilar shisha yasash uslubini MOFlarga qo‘llashni o‘ylab ko‘rishdi. Ular MOF shishasiga ozgina natriy yoki litiy qo‘shishni sinab ko‘rishdi. Natija ijobiy chiqdi.
Natriy qo‘shilganda MOF shishasining erish harorati pasaydi va uni qayta ishlash osonlashdi. Bu kabi materiallarni katta hajmda ishlab chiqarish imkonini ochdi.
Nima uchun ishlaydi
Tadqiqotchilar yuqori haroratli NMR usuli va sun'iy intellekt yordamida bu hodisani tushuntirishni topishdi. Natriy atomlari material ichida sink atomlari bilan almashinadi va shisha tuzilmasini yumshoqroq qiladi.
Bu tadqiqotda tajriba va kompyuter hisob-kitoblari natijalari to‘liq mos tushdi.
Nima beradi
Bu kabi materiallar quyidagi sohalarda foydali bo‘lishi mumkin:
- Gazlarni ajratish va ushlab olishda
- Energiya saqlashda
- Maxsus qoplamalarda
- Kimyoviy moddalarni saqlashda
Oldinga yo‘l
Tadqiqot tugamadi. Materiallarning barqarorligini yaxshilash va real sharoitda sinab ko‘rish yana kerak. Lekin bu kabi yondashuvlar texnologiyani oldinga siljitadi.
Bu yerda muhim narsa — tadqiqotchilar yangi g‘oya izlash o‘rniga, odamlarning ming yillik tajribasini zamonaviy muammolarga qo‘llashni o‘ylashdi.