Qabrda Adabiyot Qoldiqlari

Sizga bir narsa aytaman — bu kashfiyotni o'qiganimda ikki marta o'qishim kerak bo'ldi. Haqiqatan ham shunday bo'lganiga ishonolmadim.

Misrning Oxyrhynchus qazilmalarida ishlayotgan arxeologlar qiziq bir narsa topishdi: bir r起步im davridagi mumyalangan jasadda Homerning "Ilyada" asaridan papirus bo'lagini topishdi. Bu mumya taxminan 1600 yil oldinga tegishli. Eng qiziq qismi esa shunda: bu tasodifiy tushib qolgan narsa emas edi. Papirus ataylab, dafn marosimi paytida shu yerga qo'yilgan.

Ilgari tadqiqotchilar Misr qabrlarida yunon matnlarini topsalar, ular doimo sehrli yoki marosimiy xarakterga ega bo'lgan — himoya duolari yoki qo'shiqlar kabi narsalar. Lekin bu? Bu Homer. Shu Homer. G'arb adabiyotining eng muhim yozuvchilaridan biri.

Kemalar Ro'yxati Nimaga Muhim?

Aniqrog'i, aniqlangan parchad "Ilyada"ning Ikkinchi kitobidagi "Kemalar ro'yxati"dan olingan. Grek mifologiyasi bilan tanish bo'lmagan bo'lsangiz (hech qanday hukm yo'q!), bu qismda Homer Troya uchun jo'nab ketayotgan barcha yunon jangchilarini va ularning kemalarini sanab o'tadi. Bu qadimgi qahramonlar ro'yxati — va u ikki ming yildan ortiq vaqt davomida G'arb adabiyotining eng mashhur parchalaridan biri hisoblanadi.

Aynan shu matnni dafn marosimida ishlatish tanlanganligini tasavvur qiling. Professor Ignasi-Xavier Adiego, Oxyrhynchus loyihasiga rahbarlik qilayotgan odam, shunday dedi: saytda ko'plab yunon papiruslari topilgan bo'lsa-da, adabiy asarni dafn muhitida topish — bu haqiqatan ham yangilik.

Oxyrhynchus — Boyliklar Olmasi

Agar "bu qayerda?" deb so'rayotgan bo'lsangiz, tushuntiraman. Oxyrhynchus yunon-rим Misrning eng muhim shaharlaridan biri bo'lgan, Qohiradan 190 kilometr janubda joylashgan. Arxeologlar va tarixchilar orasida bu joy mashhur — Issiq Misr iqlimi minglab qadimgi papirus hujjatlarni saqlab qolgan.

Barselona universitetining arxeologik missiyasi 1992-yildan beri bu yerda ishlayapti — bu 30 yildan ortiq puxta qazish ishi! Va ular har doim ajoyib narsalarni topishda davom etmoqdalar. So'nggi kashfiyot nekropolning 22-sektoridagi 65-qabrda, zamonaviy Al Bahnasa shahri hududida sodir bo'ldi.

Guruh butun dafn majmuasini — uchta ohaktoshoshnadan iborat qabrlarni, bezatilgan yog'och sarkofaglarni va — yaxshi bo'lmasada — oldingi talonchilik izlarini topdi. Lekin ular hali ham bu ajoyib papirusni topishdi, shuning uchun hammasi yo'qolgan emas.

Bu Nimani Anglatadi?

Mana shu yerda mening ichimdagi tarix ixlosmandi jonlanadi. Bu kashfiyot bizning qadimiy madaniyatlar o'rtasidagi munosabatlar haqidagi tasavvurlarimizga shubha soladi. Biz yunonlar va misrliklar Oxyrhynchus kabi shaharlarda birga yashaganini bilamiz, lekin Homer asarini Misr dafn an'analariga qo'shish — bu chuqurroq narsani ko'rsatadi. Yunon adabiyotiga haqiqiy qiziqish bo'lgan, kundalik foydalanishdan tashqari.

Dafn qilingan odamlar yunonmi? Misrlikmi? Aralash irqli odammi? Ular Homer she'rini shu qadar sevishganmanki, oxiratda o'zi bilan birga olib ketishni xohlashganmi? Biz buni aniq bilmaymiz, lekin bu haqda o'ylash yoqimli emasmi?

Bu, shuningdek, bizning kitoblar va adabiyotga munosabatimiz haqida o'ylashga majbur qiladi. Biz qabrlarga gullar qo'yamiz, ba'zan sevimli narsalar, yaqinlarining rasmlarini qoldiramiz. Qadimgi misrliklar ham shunday qilishganmi — o'zlari uchun eng muhim bo'lgan so'zlar bilan o'liklarini o'rab olushganmi?

Keyinchalik Nima Bo'ladi?

Guruh albatta bu papirusni o'rganishni va boshqa qabrlarda ko'proq izlanishni davom ettiradi. Har bir kashfiyot qadimiy odamlar qanday yashagan, nimaga ishonishgan va nimani qadrlashganini tushunishga yana bir bo'lak qo'shadi.

Shu orasida, biz hammamiz buning she'riyatini his qilishimiz mumkin: yozilgan eng qadimiy hikoyalardan biri, Homer yashab o'tganidan ming yildan ko'proq vaqt o'tgach, bir odamning sarg'ishlari orasiga joylashtirilgan. So'zlar bizdan haqiqatan ham uzoqroq yashaydi.

Siz qanday o'ylaysiz? Bu kashfiyot qadimgi madaniyatlar haqidagi tasavvuringizni o'zgartiradimi? Fikrlaringizni eshitishdan xursand bo'lar edim!