Nega xayolomonlar doimo chetga siljiydi?

Xayolomonlarni ko‘rganmisiz? Ular oldinga yoki orqaga emas, balki chetga siljiydi. Go‘yo doimo yon tomonga qochib ketayotgandek. Dengiz qirg‘og‘ida yoki akvariumda bo‘lsangiz, buni sezasiz. Lekin nega shunday qilishadi? Bu savolga aniq javob yo‘q edi. Ilk bor tadqiqotchilar sirni ochdi.

Ilmiy jamoa topdi javobni

Nagasaki universitetidan Yuuki Kavabata boshchiligidagi olimlar 50 xil xayolomon turini 10 daqiqa kuzatdi. Har birining harakatini yozib oldi. Keyin ular xayolomonlarning evolyutsiya daraxtini o‘rgandi. Qaysi turi qaysiga yaqin, million yillar orqaga borib.

Natija: chetga siljish bir marta paydo bo‘lgan. Boshqa joylarda takrorlanmagan.

Bir lahza hamma narsani o‘zgartirdi

200 million yil avval, Jura davrida, xayolomon ajdodi oldinga emas, chetga yurishni boshladi. Bu o‘zgarish butun oilaga tarqaldi. Hozir 50 turdan 35 tasi chetga siljiydi, 15 tasi oldinga. Hammasi o‘sha bir ajdodga borib taqaladi.

Ajoyib, shunday emasmi?

Nega chetga siljiydi?

Bu ahmoqona tuyulishi mumkin. Lekin aslida aqlli harakat. Chetga silganda, yirtqichlar qayerga borishini oldindan bilolmaydi. Basketbolchi har tomonga tez harakatlansa, himoyachiga qiyin. Xayolomonlar ham shunday – chapga ham, o‘ngga ham tez qochadi.

Boshqa hayvonlarda bunday kam. Chunki u chuqurlashish, juftlashish va ovqatlanishga xalaqit beradi. Xayolomonlar esa uddaladi.

Sir: vaqt ham muhim

Olimlar nafaqat qachonini, balki negasini ham aniqladi. 200 million yil avval Pangea superqit’asi parchalanayotgan edi. Yangi sayoz dengizlar paydo bo‘ldi. Dengiz hayoti portladi – Mesozoik dengiz inqilobi.

Okean bo‘sh joyga to‘lib-toshdi. Chetga silaydigan xayolomon ustun keldi. Natijada 7900 tur paydo bo‘ldi – dengizda, daryoda, quruqlikda, chuqurlikda.

Nega bu kashfiyot muhim?

Xayolomonlar shakli ko‘p marta o‘zgargan (bu "karsinizatsiya" deyiladi). Lekin yurish uslubi bir marta. Ko‘p hayvonlar ajdodlarining yurishini o‘zgartirmaydi. Bir innovatsiya, to‘g‘ri vaqtda – katta muvaffaqiyat.

Xulosa

Dengiz qirg‘og‘ida chetga silaydigan xayolomonni ko‘rsangiz, evolyutsiya mo‘jizasini ko‘ryapsiz. 200 million yil oldin bir ajdod o‘zgartirdi. Bu ish berdi va butun oilani mashhur qildi.

Ilm g‘alati. Xayolomonlar undan ham g‘alatiroq.